Steeds meer van oor naar oog

Nederland telt al meer mobieltjes dan inwoners. Geen wonder dat innovatie troef is. Nog even en oma in Groningen kan haar kleinkind in Amsterdam zijn eerste stappen zien doen. En: “We moeten onze kinderen straks uitleggen dat we ooit met gekartelde stukjes metaal de voordeur openmaakten'.

Annemijn Fokkelman is niet zo'n beller. Toch heeft de 34-jarige beleggingsanaliste bij ING vier telefoons. Vaste lijnen thuis en op kantoor, en twee mobiele telefoons: een eenvoudig toestel voor privé-gesprekken en voor het zakelijke verkeer een Blackberry, een zogeheten “smartphone' met een groot scherm en een toetsenbordje, waardoor het relatief gemakkelijk is om te e-mailen.

Als ze 's ochtends om 7 uur in Bussum op de trein stapt, gebruikt de analiste de rit naar Amsterdam om haar elektronische post door te nemen. Ze beantwoordt vragen van klanten, leest persberichten van de bedrijven in haar portefeuille en snelt de internationale krantenkoppen die de uittrekseldienst dagelijks voor haar selecteert. In twintig minuten weet Annemijn Fokkelman of haar een drukke ochtend wacht. Bij groot nieuws belt ze vanuit de trein nog naar een handelaar in de dealingroom voor overleg. Een jaar geleden, voordat ze haar Blackberry kreeg, las ze in de trein de krant. “Ik gebruik mijn treintijd nu efficiënter“, zegt ze. En dan lachend: “Ja, door de telefoon doe je in je vrije tijd meer voor je baas.“

Eerst had je de auto. Toen de televisie. En nu is een leven zonder mobiele telefoon ondenkbaar geworden: ik bel dus ik besta. Automobilisten laten handsfree weten dat ze in de file staan, de routeplanner op hun telefoon wijst ze de weg naar huis. Tieners flirten per sms met elkaar in een nieuwe taal (ELZJIGLM - een leven zonder jou is geen leven meer). Supermarktklanten overleggen tussen de schappen met het thuisfront wat ze vanavond eens zullen eten. En we tele-cocoonen: met telefonische small-talk verstevigen we de band met geliefden en vrienden.

Elf jaar na de introductie in Nederland is de mobiele telefoon het bestverkochte, meest geliefde (en meest gehate) consumentenproduct. Een paar cijfers: Nederland telt al meer mobiele-telefoonabonnementen dan inwoners. 95 procent van de mensen belt mobiel, 15 procent van de huishoudens heeft al geen vaste lijn meer. Op gemiddeld achtjarige leeftijd krijgen kinderen hun eerste toestel. De kosten van al dat mobiele telefoonverkeer bedroegen vorig jaar 6 miljard euro, zo'n 375 euro per inwoner.

Peuters bellen met hun Buddy Bear Bo, een model van pluche dat met één druk mamma belt. Voor senioren met dikke vingers en slechte ogen zijn er “basicphones' zonder poespas. En voor moslims is er het “islamobieltje', een toestel dat de richting naar Mekka aanwijst en waarschuwt wanneer het gebedstijd is. Is de markt verzadigd nu iedereen zijn eigen telefoon heeft? Het tegendeel is waar, zeggen telecomdeskundigen. Een draadloze datarevolutie is op komst, de mobiele telefoon gaat een nog veel grotere rol spelen. Want wat betreft functionaliteit, doelgroepgerichtheid en gebruiksgemak zijn er nog werelden te winnen. Dat er zo veel kansen zijn, is te danken aan UMTS, een technische standaard voor snel mobiel internet. De bijbehorende frequenties, die in juli 2000 door het ministerie van Verkeer en Waterstaat voor 2,7 miljard euro werden geveild, zullen binnenkort op grote schaal gebruikt worden voor bewegende beelden en andere complexe, draadloze dataoverdracht.

Met de modernste telefoons kan het al, webpagina's bekijken, videotelefonie, muziek downloaden en e-mailen. Maar uit een recent onderzoek van TNO en Waleli, een in Amsterdam gevestigd bureau dat producten ontwikkelt waarbij mobiele telefonie een rol speelt, blijkt dat het merendeel van de bellers niet warmloopt voor de extra mogelijkheden. De mobiele telefoon wordt vooral gebruikt om te bellen, gemiddeld zo'n 4 minuten per dag. Driekwart van de bellers verstuurt ook regelmatig sms'jes en ruim de helft van de bellers gebruikt zijn telefoon dagelijks als horloge. En daar houdt het voor veel mobiele bellers mee op. Slechts 3 procent van de 500 ondervraagden gaf aan naar nieuwe extra's te verlangen. Groot bleek daarentegen de vraag naar sterkere batterijen, beter bereik en groter bedieningsgemak.

De meeste consumenten ontbreekt het aan verbeeldingskracht, zegt directeur Siete Hamminga van Waleli. “Als je een telefoon met een klein zwart-wit schermpje en een lage resolutie gewend bent, is het moeilijk voorstelbaar dat je ooit op je telefoon televisie wilt kijken. Nee, dank u, dat is voor mij niet interessant. Maar geef diezelfde mensen een telefoon met een groot scherm en een haarscherp beeld en ze worden enthousiast. Dan zitten ze in de trein naar het nieuws te kijken.“

Een probleem is dat telecomaanbieders soms valse verwachtingen scheppen, zegt Hamminga. “Het is niet slim om te adverteren dat e-mailen op een gsm “razendsnel' gaat. Vergeleken met de breedbandverbinding thuis, voor de meeste bellers toch het referentiekader, gaat het mailen op een mobiel nog gillend langzaam.“

Nederlanders moeten wennen aan de nieuwe mogelijkheden, zegt Marco Visser, directeur van KPN Mobiel, marktleider in Nederland. “De consument zit niet te wachten op UMTS of wat voor afkorting dan ook. Relevante nieuwe diensten aanbieden, daar gaat het om. De telecomaanbieders moeten het voortouw nemen. Als Carl Benz destijds had gevraagd wat hij moest uitvinden, zou niemand hebben gezegd dat het tijd werd dat de auto er zou komen. Nee, hij zou als antwoord hebben gekregen: “Een beter paard!'''

Mobiel snackmoment

Ons communicatiegedrag explodeert, constateert Visser. Nederlandse bellers zijn niet wezenlijk anders dan Japanse of Koreaanse bellers. Wat in het Verre Oosten gemeengoed is, zal dat hier ook worden. “Het is een kwestie van gewenning. Onlangs verstuurden wij ons miljardste sms'je. Kijk hoe MSN Messenger (live chatten op de telefoon) in opkomst is.“ Zelfs bij i-Mode, het Japanse internetmobieltje dat KPN drie jaar geleden introduceerde en dat hier niet zo'n succes is als in het land van herkomst, zijn inmiddels diverse goedlopende diensten. Het weer, de beurs, sportuitslagen, de informatiebehoefte is groot, zegt Visser. Adult entertainment is in opkomst, want seks verkoopt ook op mobiele telefoons. Aanbieders moeten “de nichetijd van hun klanten uitnutten“, zegt Visser. “In de trein en de file liggen de kansen. Als het sneeuwt, zien wij meteen een piek in het belgedrag. Vanuit de file beginnen automobilisten dan dode tijd productief te maken. Wij kunnen in de centrale ook zien wanneer het Nederlands elftal scoort. Dan gaat er een lawine van sms'jes door het land. Sharing the moment, de beleving delen met afwezigen, de telefoon maakt het mogelijk. Het is toch fantastisch dat oma in Groningen op haar telefoon de eerste pasjes van haar kleindochter in Amsterdam kan zien?“

Ook Erwin van der Valk, tot voor kort marketingmanager telecom bij Samsung Nederland, is optimistisch over de vlucht die de telefoon gaat nemen. Met technologisch geavanceerde toestellen vervijfvoudigde de Zuid-Koreaanse fabrikant de afgelopen drieënhalf jaar zijn marktaandeel in Nederland naar 30 procent. Vooral bellers tot 34 jaar willen het nieuwste van het nieuwste, zegt Van der Valk. “De jeugd zoekt het fun-element in toestellen, om de twaalf maanden kopen ze gemiddeld een nieuwe. Vroeger legde je opzichtig je autosleutel op tafel, nu je mobiele telefoon. Van een trendy gebruiksvoorwerp is het een mode-item geworden, met je telefoon laat je zien wie je bent. Mobile fashion, daar spelen wij op in. Sieradenontwerper Otazu heeft voor ons bij voorbeeld een vrouwentelefoon ontworpen met stras-steentjes rond het beeldscherm.“

Ook Samsung-bellers gebruiken lang niet alle nieuwe functies op hun toestel. Ach, zegt Van der Valk, vergelijk het met de cruisecontrol in auto's. “Bijna iedere automobilist wil zo'n ding in zijn auto. Maar hoeveel kilometer rijdt hij ermee? Zo is het met veel ongebruikte functies op telefoons ook: ze worden gemist als ze ontbreken.“

Het optimisme van de Samsung-manager stoelt op het belang dat bellers hechten aan hun telefoon. Net als zijn collega's verwijst Van der Valk naar recente onderzoeken naar het consumptie- en mediagedrag van jonge mensen. Op de vraag wat misbaar is in hun leven antwoorden jongeren “kranten en tijdschriften'. Onmisbaar zijn internet en de mobiele telefoon. Dat weerspiegelt zich in het consumptiepatroon. Bezitters van een Samsung-telefoon kunnen met hun telefoon surfen naar een zogeheten WAP-portal waar deels gratis screensavers, beltones, games en muziekclips zijn te downloaden. Alleen in Nederland telt Samsung dagelijks tegen de 40.000 bezoekers. Eenderde koopt iets, actuele ringtones zijn er al vanaf 1 euro. Van der Valk: “Bellen met de mobiele telefoon zal ook in de toekomst de hoofdzaak blijven. Maar onder jonge telefoongebruikers neemt audio- en beeldconsumptie snel toe. Wij verkopen steeds meer muziekfilmpjes en popsongs. Elke nieuwe telefoon is ook een MP3-speler waarmee naar muziek kan worden geluisterd. En met de nieuwe generatie UMTS komt hier binnenkort ook snellere toegang tot nieuwssites beschikbaar. Ik kom veel in Seoul. Daar zie je in de metro al veel mensen naar soaps en muziekclips kijken op hun telefoon.“

Mobiel televisiekijken wordt ook hier heel gewoon, zegt Harry Odenhoven, directeur consumer marketing van Vodafone, sinds juni vorig jaar de eerste aanbieder van mobiel tv-kijken in Nederland. Hij mag niet zeggen hoeveel van de 3,9 miljoen Vodafone-abonnees in Nederland gebruikmaken van de dienst, maar het zijn er “veel meer dan tienduizenden“ en het aantal neemt snel toe. Vooral mannen tussen de 25 en 35 jaar hebben “mobiele snackmomenten“ waarin ze even twee, drie minuten televisie kijken. 's Morgens om zeven uur ziet Vodafone de eerste gebruikspiek. Uit de 40 zenders wordt dan vooral gekozen voor het NOS-journaal.

Bellen gaat steeds meer van oor naar oog, zegt ook Marco Visser. Van deze gedragsverandering werd de KPN-directeur zich voor het eerst bewust toen hij zag hoe David Beckham twee jaar geleden op de luchthaven van Tokio werd verwelkomd. Honderden meisjes hielden hun telefoon boven hun hoofd om foto's van de voetballer te maken. Visser: “Binnenkort begint het beeldbellen, houd je je telefoon voor je hoofd en kun je elkaar zien als je belt.“

Afvalcontainers

De mobiele telefoon gaat de portemonnee en sleutelbos vervangen, daar zijn de telecomdeskundigen van overtuigd. Waleli heeft onlangs een gsm-deurbel ontwikkeld. Een pincode op de gsm verschaft de eigenaar toegang tot zijn huis. Directeur Hamminga: “In de toekomst moeten wij aan kinderen uitleggen dat je vroeger met gekartelde stukjes metaal je voordeur opendeed.“

Op het gebied van woningautomatisering gaat meer veranderen, voorspelt de productontwikkelaar. “Het gezin met twee kinderen en een vader die van 9 tot 5 werkt, minder dan 5 procent van de huishoudens voldoet nog aan die criteria. Nieuwe levensstijlen vragen om nieuwe functies, daar moeten marketeers snel op inspelen. Vanuit je auto thuis de centrale verwarming of de airco aanzetten, of een tv-programma opnemen dat je niet wil missen, voor alleenstaanden met een onregelmatig leven zou dat prettig zijn. Met de mobiele telefoon kan het.“

De telefoon gaat ook dienen als identificatiemiddel, verwacht Hamminga. Bij de toegangspoort op het werk, maar ook bij het inchecken op vliegvelden. “Paspoorten van papier, het is niet meer van deze tijd.“ Zoals bellers met ringtones en speciale frontjes hun telefoon personaliseren, zo zal het toestel wat betreft functionaliteit ook steeds meer toegesneden zijn op persoonlijke wensen. De techniek biedt vele kansen, maar fabrieken en productontwikkelaars moeten zich wel verplaatsen in de consument, zegt Hamminga. “Onder water mogen nieuwe functies complex zijn, als het bedieningsgemak maar groot is. Gebruiksaanwijzingen worden nauwelijks gelezen, proefondervindelijk moeten bellers de weg kunnen vinden.“

Ook in het bedrijfsleven zal de telefoon voor enorme veranderingen zorgen. Wereldmarktleider Nokia voorspelt dat binnen enkele jaren de helft van al het mobiele telefoonverkeer plaatsvindt tussen machines. De koppeling van identificatiechips (zogenoemde RF-id tags) en allerhande meetapparatuur met mobiele communicatie biedt ongekende mogelijkheden. Afvalcontainers met een gsm-module kunnen bij voorbeeld zelf aan de computer van de ophaaldienst aangeven wanneer ze geleegd moeten worden. Hamminga: “Het bedrijfsleven en de overheid hebben een enorme inhaalslag te maken. Bij alle bedrijven met mensen in auto's, van koffieautomatenmonteurs tot parkeermetercontroleurs, kunnen telefonische diensten zorgen voor kwaliteitsverbeteringen en kostenverlagingen.“

Ook KPN en Vodafone werken hard aan bedrijfstoepassingen voor mobiele telefoons. Om een efficiencyslag te maken, bij voorbeeld. Zo kan het Diagnostisch Centrum Eindhoven dankzij het UMTS-netwerk van Vodafone onderzoeksresultaten binnen 48 uur doorgeven aan huisartsen in de regio, een klusje waar vroeger 1 tot 2 weken mee gemoeid was.

Of om de veiligheid te verhogen, zoals blijkt uit een toepassing waar KPN bij betrokken was. Brandweerlieden raakten bij het openknippen van autowrakken soms gewond door ontploffende airbags en elektrische bedradingen. Korpsen zijn nu voorzien van een pocket-pc waarmee ze telefonisch kunnen inloggen op een centrale databank. Na het intoetsen van het kenteken van de betreffende auto, kunnen de hulpverleners binnen een minuut op hun beeldschermp aflezen hoe ze veilig te werk kunnen gaan.

In opdracht van de landelijke politiekorpsen ontwikkelt Waleli een protocol voor zogeheten MMS-getuigen. Hamminga: “Het straatbeeld is veranderd. De helft van de mensen heeft een mobiele telefoon met camera op zak. Op verzoek werken wij aan een strategie om het publiek bewust te maken dat ze met die camera misdrijven kunnen vastleggen. Tegelijk werken wij aan een protocol voor de politie hoe ze het beste met dat digitale bewijsmateriaal kunnen omspringen.“

Beleggingsanaliste Annemijn Fokkelman zal geen MMS-getuige worden. De twee gsm's in haar tas hebben geen camera. Op vrije dagen heeft ze de vaste telefoon van kantoor doorgeschakeld naar de mobiele telefoon van haar werkgever, dat dan weer wel. “Als beleggingsspecialist heb je een eigen winkeltje. Als de beurs open is, kan het opdrachten schelen als je bij dringende zaken meteen actie kunt ondernemen.“ Alleen als ze op pad is met haar kind, neemt ze niet op. “Als klanten op de achtergrond sinterklaasgezang horen of zoiets, dat vind ik onprofessioneel.“ Maar zo gauw het kan, beluistert ze haar voicemailberichten - nog zo'n handige functie van de moderne telefoon, lacht Fokkelman.