Sediment per strekkende meter

Al tientallen jaren kalft de kust bij New Orleans af, maar na de orkaan Katrina weet iedereen wat er moet gebeuren: herstel de wetlands. Maar een kant-en-klare aanpak ontbreekt vooralsnog. Rypke Zeilmaker

Satellietopnamen van de noordzijde van de Breton Sound tonen het verlies van wetland (links voor de orkaan, rechts erna). Foto usgs USGS

Sinds orkaan Katrina New Orleans bezocht, kloppen de landkaarten niet meer. Een groot deel van de eilandjes ten zuidoosten van de stad is weggespoeld en een kilometers lang kustgebied aan de westelijker gelegen Breton Sound is door de zee verzwolgen.

Ook de Barataria Bay ten zuiden van New Orleans heeft in een dag vierhonderd meter kust verloren, evenveel als normaal gesproken in een jaar. Als de kust zo blijft afkalven staat mijn onderneming over twintig jaar in het water“, zegt Louis Liu, leider van alligatorexcursies vlakbij het natuurgebied Barataria Preserve. Zijn district was een van de zwaarst getroffen gebieden na Katrina.

We raken steeds meer land kwijt en krijgen niks terug. Vroeger sproeide de Mississippi overal sediment neer, like a dog waggin' it's tail. Zo kon het moeras langs de kust na een orkaan weer langzaam aangroeien. Maar sinds de rivier tussen dijken ligt komt dat sediment allemaal in zee terecht.“

Al voor de vierde keer in vijftien jaar moest Liu het dak repareren en de vloer schrobben. Het zeewater kwam tijdens Katrina tot meer dan een halve meter hoogte in zijn schuur, ook al ligt de officiële kustlijn op de kaart twintig kilometer verder. De stormvloed overspoelde alle moerasbos (swamp) en drijvend grasland (marsh) van reservaat Barataria Preserve, en sloeg hele stukken af die soms met toevlucht zoekende dieren en al de oceaan op dreven. Zolang die wetlands er nog zijn, krijg je niet in een keer een verwoestende golf, maar stijgt het water langzaam“, zegt hij. Als de marsh en swamp verdwijnen, krijg je de klap in een keer.“

voetbalveld

Sinds Katrina kan elke autochtoon in New Orleans een lezing houden over wetlands, dankzij de grote media-aandacht. Maar het probleem van wetlandverlies bestaat al veel langer. De staat verliest al zeventig jaar lang per half uur een voetbalveld aan landoppervlak aan de zee. Sinds 1970 worden er studies aan wetlandverlies en kusterosie gewijd, die de oorzaken blootleggen: de Mississippi-delta kantelt door geologische processen, en de bodem daalt door onttrekking van water en gaswinning. De zeespiegel stijgt ondertussen.

Onder natuurlijke omstandigheden zou de Mississippi haar bedding steeds verleggen (kwispelen). De rivier zou zo de bodemdaling compenseren met de afzet van miljoenen tonnen vruchtbaar sediment. Dit helpt onder meer het moeras langs de kust aangroeien na een storm. Maar de mighty river zit tussen dijken gevangen en spuugt haar drek direct in de Golf.

De druk om de rivier meer vrijheid te geven nam sinds de jaren tachtig toe, want de belangen bij wetlandherstel zijn groot en divers. Niet alleen zijn de wetlands belangrijk voor vijftig procent van de Amerikaanse trekvogels. Ook Chevron en Shell wilden graag hun kwetsbare aanvoerhavens naar de diepzeeplatforms beschermd houden. Met het huidige erosietempo van de kust komen deze los in zee te staan.

Langdurig lobbywerk leidde in 1990 tot het aannemen van een wetland-beschermingswet. Met geld dat daardoor beschikbaar kwam, zijn tot nu toe tachtig herstelprojecten gelanceerd. De Mississippi kreeg bijvoorbeeld op verschillende plaatsen een “bypass-operatie', een kanaal vanuit de rivier dat sediment richting wetland dirigeert. In 1998 volgde het ambitieuze herstelplan Coast 2050, maar dat kreeg slechts driehonderd miljoen van de benodigde zestien miljard dollar - en dat terwijl Dick Cheney, zelf enthousiast jager, een voorstander was.

Een van de effecten van het laatste orkaanseizoen is dat reddingsplan Coast 2050 nu opnieuw vol in de schijnwerpers staat - zoals vrijwel alles dat met wetlands te maken heeft. Zelfs onderzoek aan de wortels van moerasgras is plotseling sexy. Dat merkte ook milieu-geoloog Dan Gill van LUMCON, het Amerikaanse equivalent van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) dat gevestigd is in Cocodrie.

In proefveldjes bij het instituut in de wetlands bij Cocodrie achterhaalt hij hoe Spartina alternaflora, wetlandgras bij uitstek, overleeft als het zoute water van een stormvloed binnendringt. Ingepakt in muggennetten tegen de venijnige midgets, minuscule steekmugjes, waadt hij in kaplaarzen door een grassig nergens aan zee om bij zijn openluchtlab te komen.

Katrina heeft mijn proefveld aan de Breton Sound volledig weggevaagd“, zegt Gill. Gelukkig had ik daar net al mijn metingen afgerond, en hoef ik alleen hier bij Lumcon nog te meten. Mijn onderzoek moet samen met andere projecten de veiligheidsklep blootleggen die de natuur toepast om zich na een stormvloed te beschermen. Er zijn wel allemaal ideeën hoe je wetlands moet helpen herstellen, maar of dat ook werkt, is op iedere plek weer verschillend. Daarom moet je natuurlijke processen begrijpen op lokaal niveau. En kijken welke factoren doorslaggevend zijn.“

orkaan

Bij zouter water blijkt Spartina dikkere wortels te krijgen, zodat de planten steviger in de bodem staan. Het moeras wordt na een stormvloed dus in principe steviger. Maar niet altijd. Er valt geen eenduidig antwoord te geven op de vraag wat nu de beste condities zijn voor wetlandherstel“, zegt Gill. Dat is nogal plaatsafhankelijk. Soms zorgt een orkaan zelfs voor landáánwinning.“

Een simpele oplossing is dus niet voorhanden. Louisiana heeft bijvoorbeeld last van de beverrat die de stevigheid gevende Spartina-wortels stukknaagt. De beverrat kwam als exoot uit Zuid-Amerika de staat binnen en heeft zich ontpopt tot de muskusrat van de wetlands.

In het Barataria Preserve is de beverrat als wetlandvandaal vogelvrij verklaard. Park-rangers proberen, geholpen door alligators, de populatie uit te dunnen. Maar het effect van bestrijding en predatie is zacht gezegd dubieus. Ze planten zich veel te snel voort“, zeg Gill. En kijk naar de grootte van dit gebied, het is ondoenlijk om alle beverratten te bestrijden.“

De ongrijpbaarheid van de natuur is een frustrerend aspect voor kordate beleidsmakers die na Katrina de handen uit de mouwen willen steken om de kust te beschermen. Geen enkele maatregel lijkt het ultieme lapmiddel te zijn.

Er bestaat veel politieke druk om een eenduidige oplossing te bieden tegen wetlandverlies, maar dat is niet mogelijk“, zegt Virginia Burkett, klimaatonderzoeker die namens de US Geological Survey adviezen gaf voor wetlandherstel. Ieder stuk vraagt om een eigen benadering, waarbij wetenschappers continu het effect op landwinning moeten blijven meten.“

De zoektocht naar de ideale cocktail van maatregelen gaat daarom door. Wetenschappers leggen de nadruk vooral op sedimentatie met Mississippi-modder, omdat uit experimenten blijkt dat hierdoor moeras aangroeit. Schoolvoorbeeld is de Atchafalaya, een natuurlijke Mississippi-aftakking ten noordwesten van New Orleans. Aan de monding van deze rivier, die benedenstrooms niet gevangen zit in een keurslijf van dijken, treedt geen geen kustverlies op, terwijl de regio aan de Mississippi-monding bij New Orleans in zee verdwijnt.

Probleem is nu alleen dat de Mississippi minder sediment meevoert door de toename van dammen bovenstrooms. Sedimentatie is dus niet oneindig betrouwbaar als middel om land te winnen. En extra bypass-operaties om sediment vanuit de rivier naar de wetlands te leiden, kunnen zelfs schadelijk zijn. Door plotseling sedimentrijk water toe te laten, wat bijvoorbeeld in 1998 gebeurde in Lake Portchartrain boven New Orleans, explodeert de groei van een giftige blauwalg. Bovendien kunnen zoetwaterkanaaltjes tijdens een storm zout water uit zee gaan toevoeren - met bomensterfte in de swamp als resultaat.

Die sterfte is ook in de wetlands bij Lumcon te zien, en langs de Innerstate 10 door Lake Pontchartrain bij New Orleans. Eeuwenoude cipressen in het moerasbos veranderden na een paar orkaanseizoenen in kale staken - de eerste stap richting wetlandverlies.

De enige echte zekerheid die kustherstel met sedementatie geeft, is dat het veel te traag gaat om het komende orkaanseizoen te weerstaan. En juist op korte termijn zijn oplossingen nodig om de kust van Louisiana te beschermen, zo blijkt uit voorspellingen over het aantal te verwachten orkanen in 2006. De Universiteit van Colorado en het National Hurricane Centre rekenen op tenminste twintig orkanen in het Atlantische gebied. Meer dan een indicatie kunnen de orkaanexperts niet geven, maar de afgelopen vijftien jaar zaten ze meestal aan de lage kant. In 2005 voorspelden de instituten 11 orkanen, terwijl ze uiteindelijk letters van het alfabet te kort kwamen om iedere storm - Arlene, Bret, Cindy, ... - een naam te geven.

nieuw model

Ook volgens klimaatonderzoeker Virginia Burkett is de nood hoog. In de periode 1950-1990 blijken de vloedgolven tot drie meter in hoogte te zijn toegenomen, dus is de urgentie voor wetlandherstel alleen maar groter“, zegt Burkett. Ook hebben we met een nieuw zeespiegelmodel bepaald dat deze in de Golf van Mexico de komende eeuw tenminste veertig centimeter stijgt.“

Burkett benadrukt het nut van de wetlands als beschermer van de kust. Dat ze nodig zijn om de energie van een vloedgolf te remmen, daarover is iedereen het wel eens. Maar volgens Al Naomi, projectleider dijkherstel bij de Corps of Engineers (de Amerikaanse versie van Rijkswaterstaat) moet het nut van de wetlands als golfbreker bovendien niet overschat worden. Tot een categorie twee storm kunnen ze de vloed afzwakken, maar bij een categorie vijf hebben wetlands weinig in te brengen“, zegt hij in de lobby van het Hilton op het vliegveld van New Orleans.

Versta me niet verkeerd, ik heb liever dat die moerassen er wel zijn dan niet“, vervolgt hij. Maar wil je betrouwbare bescherming van de stad dan zal je een massieve stormvloedkering moeten bouwen.“

Maar de wetlands zijn meer dan alleen kustbescherming. Dat wordt pas echt duidelijk in een reservaat in Lake Martin, waar zoöloog en jager Butch in een vissersboot de typerende schoonheid toont van een eeuwenoud Louisiaans cipressenbos. De bomen staan ongeschonden door zowel Rita als Katrina met de voeten in het water, terwijl een nachtreiger verschrikt voor een alligator uit de begroeiing opspringt.

Bij een verpletterende zonsondergang, “God's own Firework' zoals Butch het noemt, blijkt hoeveel meer redenen dan kustbescherming er zijn om de wetlands te beschermen tegen de sloophamer van zowel de mens als de natuur zelf.

    • Rypke Zeilmaker