Ook een chimp is rechtshandig, vooral met gooien

Voor het eerst is systematisch vastgesteld met welke hand chimpansees het liefste gooien. Het is de rechterhand. Alleen als de mensapen rennen, gooien liever ze met links - dan is de rechterhand vrij voor de voortbeweging. De voorkeur voor rechts gooien is sterker dan andere links-rechtsvoorkeuren die eerder bij dezelfde chimpansees zijn gevonden. Alleen de rechtsvoorkeur bij het maken van gebaren is bijna net zo groot (Journal of comparative psychology, november 2005).

Een chimpansee gooit een PVC-buis naar een mens die boven hem in een onderzoekstoren staat, waarschijnlijk met het doel hem te verjagen. De chimp gooit met zoveel kracht dat hij los van de grond komt. Foto JCP JCP

In het onderzoek zijn in totaal 2.455 “werpincidenten' in twee onderzoeksinstituten in kaart gebracht. Het Yerkes Primate Center Atlanta telde ze vanaf 1993, het University of Texas Cancer Centre vanaf 2003. In totaal waren er 140 gooiende chimps. Sommige van hen werden meer dan honderd keer gooiend gezien, anderen maar één keer. Het gaat steeds om terloopse observaties, niet om uitgelokte of beloonde worpen. Voor de bepaling van links- of rechtsvoorkeur werd naar de chimpansees gekeken die zes keer of vaker gooiden. Van die 89 apen waren er 50 rechts- en 23 linkshandigen. Zestien gooiers hadden geen duidelijke voorkeur. 147 apen, vooral oudere, werden nooit gooiend aangetroffen.

Gooien kwam voor in drie verschillende situaties. Apen gooiden naar onbekende mensen (kennelijk om ze weg te jagen of bang te maken), tijdens ruzies met andere apen uit de eigen groep, of om de aandacht van een mens of een aap te trekken. De chimps gooiden meestal naar iemand die dichtbij was: tussen een halve en tweeënhalve meter. Of ze raak gooiden, vermelden de onderzoekers niet, maar de kans daarop is klein. Van alle dieren zijn alleen mensen in staat gericht raak te gooien.

En dat laatste is ook de bredere context van het onderzoek. Dat chimpansees vooral rechts gooien en ook vooral rechts gebaren maken, past in een evolutionaire theorie dat de ontwikkeling van goed gooien bij de oermens de ontwikkeling van de linker hersenhelft stimuleerde, hetgeen de weg vrijmaakte voor taalontwikkeling. Want niet alleen is de mens het best gooiende zoogdier, hij is ook het zoogdier met de duidelijkste handvoorkeur. De taal speelt zich vooral in de linkerhersenhelft af.

Volgens de neurobioloog William Calvin is de menselijke hersenontwikkeling ooit begonnen om goed te kunnen gooien. Goed gooien biedt grote voordelen bij de jacht, maar vergt ook veel “hersenwerk', omdat de beweging op milisecondes precies moet worden uitgevoerd. Een voorkeur voor rechtsgooien leidde tot specialisatie van de linkerhersenhelft. Die nieuwe grotere linker hersenkracht werd later in de evolutie (ook) gebruikt voor taal, die daarom vooral links in de hersenen zit.

Dat chimpansees nu vooral rechts blijken te gooien, is natuurlijk geen enkel bewijs voor dit “evolutionaire verhaal', maar het is volgens de onderzoekers wel een aanwijzing dat een duidelijke voorkeur voor rechts kennelijk samenhangt met gooien. Hendrik Spiering

    • Hendrik Spiering