Koeien spelen schaak

Op het internet is sinds kort een video te vinden waarin Viktor Kortchnoi een schaakpartij verliest van een koe. Het is een Zwitsers reclamefilmpje dat het drinken van melk wil bevorderen. Als je veel melk drinkt wordt je net zo slim als die koe en kun je van Kortchnoi winnen.

Lang geleden werd ik ook eens door een reclamebureau gevraagd voor een melkreclame. Het idee was dat ik in een simultaanséance een partij zou verliezen van een jong kereltje dat door het drinken van een glas melk reuzenkrachten had gekregen, maar het ging niet door omdat de melkfabriek niet iemand van 40 jaar in zijn reclame wilde hebben.

“Maar dat winnende melkdrinkertje is toch juist een heel jong ventje', sputterde ik nog tegen. Dat hielp niet. Alleen al de aanblik van een volwassen mens zou de doelgroep alle lust tot melkdrinken ontnemen. De moderne hetze tegen de babyboomers was er toen nog niet, maar achteraf zou je kunnen zeggen dat die al in de lucht zat. Kortchnoi mag wel, hoewel hij al 74 is, maar Kortchnoi is Kortchnoi natuurlijk.

Gek eigenlijk dat reclamebureau's een sterke schaker altijd willen laten verliezen. Toen Kasparov in 1997 een match tegen de computer Deeper Blue had verloren, trad hij kort daarna op in een reclamefilmpje waarin hij verloor van een frisdrankenautomaat van Pepsi-Cola.

Het was een grappig filmpje, hoewel volgens mij gebaseerd op plagiaat. Jaren daarvoor was er in The New Yorker een cartoon geweest over een kampioenschap van schaakcomputers. Twee programmeurs lopen de speelzaal uit en de een zegt: “Slecht nieuws, de koffieautomaat heeft gewonnen.' Dat was in de tijd dat schaakcomputers inderdaad nog niet veel sterker speelden dan een koffieautomaat.

Om op die koe terug te komen, in 1916 begon de dadaïstische dichter en beeldend kunstenaar Richard Huelsenbeck zijn gedicht Het einde van de wereld met de regels 'Zover is het nu met de wereld gekomen/Op de telegraafpalen zitten de koeien en spelen schaak.' Profetische woorden.

De dadaïsten en surrealisten en de mensen die in die kringen verkeerden hielden van schaken en ik houd van hen, om redenen die weinig met schaken te maken hebben. In 1917 speelden de kunstenaars Francis Picabia en Pierre-Henri Roché in New York een belangrijke schaakpartij. Als Picabia verloor zou hij ophouden met zijn tijdschrift '391' en als Roché verloor zou het tijdschrift 'Blindman', dat hij samen met Marcel Duchamp uitgaf, de publicatie staken. Dat laatste gebeurde.

Het was eigenlijk mijn bedoeling om die partij nu te laten zien, maar bij nader inzien zie ik er van af. Of die twee konden nauwelijks schaken, of ze maakten er maar een flauw geintje van, zo laag is het peil. Dan maar liever een partij van koevechter Kortchnoi, de eeuwig jonge. Die werd vorige maand gespeeld in het Amplico rapidtoernooi in Warschau, waarin Kortchnoi de vierde plaats bereikte.

Alexander Roestemov - Viktor Kortchnoi, Warschau 2005

1. d4 Pf6 2. Pf3 e6 3. c4 Lb4+ 4. Ld2 a5 Dit is al vele jaren Kortchnoi's lievelingszet. Het betekent wel dat hij niet meer goed lang kan rocheren en dat hij daardoor straks wits loper op g5 niet met h6 en g5 kan verdrijven, omdat hij dan helemaal geen veilige plek voor zijn koning zou overhouden. 5. Pc3 b6 6. Lg5 Lb7 7. e3 d6 8. Pd2 Bijna iedereen doet hier 8. Ld3, wat waarschijnlijk ook beter is. 8...Pbd7 9. a3 Lxc3 10. bxc3 h6 11. Lh4 Pf8 12. f3 Pg6 13. Lf2 e5 14. Tb1 De7 15. e4 0-0 16. g3 Argeloos doet wit een zetje dat zwarts paard van f4 afhoudt. Hij ziet niet welk onheil hij door de verzwakking van de diagonaal a8-h1 over zich afroept. 16...exd4 17. cxd4

----------- ---------------- -----------

17...Pxe4 Zo'n buitenkansje laat de alerte Kortchnoi zich nog steeds niet ontgaan. Wit staat meteen verloren, want na 18. fxe4 Lxe4 zou wit zijn toren op h1 verliezen. 18. De2 Pxd2 19. Kxd2 Df6 20. Lg2 Tfe8 21. Dd3 d5 22. cxd5 La6 Zo wint zwart ook nog een kwaliteit. Al was het een rapidpartij, het werd tijd voor wit om de partij op te geven. Na afloop zal Kortchnoi ongetwijfeld harde woorden hebben gesproken over het affront dat hem was aangedaan doordat wit verder speelde. 23. Tb5 Lxb5 24. Dxb5 Dg5+ 25. Kc2 c6 Weer een sterk zetje. Wit kan de pion op geen enkele manier nemen. 26. Dd3 Pf4 27. gxf4 Dxg2 28. Tf1 cxd5 29. Kb3 Tac8 30. Ka4 Tc3 31. Db5 Tc4+ 32. Kb3 Dxf1 33. Dxe8+ Kh7 34. De4+ Zou wit die laatste zet echt nog gespeeld hebben, of is het een computerfoutje? In ieder geval, wit gaf op.