J.F.J. Zuidgeest: Ik ben democraat, geen burgemeester in oorlogstijd

Waarnemend burgemeester Zuidgeest werkte mee aan de kap van het bos in Schinveld. ,,Regering, Kamer, Raad van State hebben gesproken, dan houdt het op' zegt hij tegen Elsbeth Etty.

Nederland, Schinveld, 10/1/06 Burgemeester Jos Zuidgeest van de gemeente Onderbanken, waar Schinveld onder valt, op zijn werkkamer. Zuidgeest wordt in het dorp als de kwade geest gezien die onvoldoende de juridische procedures heeft benut om de boomkap tegen te houden. Het Schinveldse bos wordt gekapt omdat het de Awacs-toestellen van het naburige Geilenkirchen hindert bij het opstijgen, zo wordt gezegd. foto: Chris Keulen Keulen, Chris

Uw optreden als waarnemend burgemeester bij de ontruiming en het kappen van het Schinveldse bos heeft de vraag opgeroepen of een burgemeester in zo'n geval niet aan de kant van de lokale bevolking moet staan. U bent zelfs NAVO-burgemeester genoemd.

“Ik heb me neer moeten leggen bij de uitspraak van de Raad van State dat het bos gekapt diende te worden. Als burgemeester heb ik me te houden aan de wet.“

Ook als de bevolking in meerderheid tegen is en de gemeenteraad unaniem tegen de door u aangevraagde noodverordening was om het bos te ontruimen?

“De gemeenteraad steunt mijn optreden, maar met het oog op de verkiezingen van 7 maart wil geen enkele partij daarvoor uitkomen. Temeer omdat het overgrote deel van de bevolking tegen de geluidsoverlast van de overvliegende Awacs is, en zich belazerd voelt door Defensie.“

Bent u niet zelf belazerd? Volgens allerlei deskundigen heeft het kabinet een oneigenlijk beroep gedaan op de NIMBY-procedure om de gemeente en provincie buitenspel te zetten. Wist u van te voren dat u als een soort proconsul van Den Haag zou moeten dienen?

,,Ik wist dat de mogelijkheid bestond dat er een uitspraak over de Awacs zou komen. Dat was een van de overwegingen van de gouverneur (Commissaris van de Koningin, red.) om een waarnemer te benoemen. Het was lastig om in die situatie een van de zittende wethouders als vervanger te laten optreden. Dus heb ik die job op me genomen.“

Voelt u zich een soort burgemeester in oorlogstijd?

“Mijn inschatting vooraf was dat de uitspraak van de Raad van State anders zou uitpakken. Die NIMBY-procedure is voor het eerst toegepast, er zitten zoveel haken en ogen aan dat de algemene verwachting was dat de zaak geschorst zou worden.“

Kennelijk zag uw voorganger dat anders, die is op tijd weggegaan.

“Mijn voorganger is met vervroegd pensioen gegaan omdat hij principieel tegen de gekozen burgemeester is.“

U bent op 1 december 2005 aangetreden en op 2 december was er ineens de uitspraak van de Raad van State. Toeval?

“Op de ochtend van 2 december meldde het ministerie van Defensie dat de staatssecretaris mij 's middags zou bellen. Toen wist ik genoeg: verdomme, dat gaat fout, dacht ik. En inderdaad: zelden heb ik zo'n heldere uitspraak van de Raad van State gezien. De zaak bleek reddeloos verloren. En ik behoor tot het type bestuurders dat rotklussen nooit uit de weg gaat.“

Wat u een rotklus noemt, wordt door de bevolking van uw gemeente als verraad beschouwd. Heeft u overwogen een daad te stellen? Aftreden bijvoorbeeld?.

“Nee, als ik zeg dat ik een klus zal klaren, dan klaar ik hem ook.“

Daarin trekt u geen grenzen?

“Jawel, maar niet afhankelijk van populariteitpolls. Ook als lokale politicus moet je waken tegen populisme. Je kunt niet altijd de wil van het volk volgen.“

Je kunt ook niet altijd de bevelen van boven u gestelden opvolgen, principiële bezwaren tellen soms zwaarder.

“Dat was in dit geval niet aan de orde. In mijn kennismakingsgesprek met de fractievoorzitters in de gemeenteraad was afgesproken dat we ons zouden neerleggen bij de uitspraak van de Raad van State. Dat heeft de vorige burgemeester ook altijd intern laten weten: als er een uitspraak komt, zal ik me daaraan houden.“

U had misschien, met al die steun van de bevolking en de actievoerders van het GroenFront, nog best iets kunnen ondernemen.

“Kabinet, Kamer, Raad van State hebben gesproken, dan houdt het op. Op 9 december kwam de secretaris-generaal van Defensie langs en die wees ook nog even op het KB over de Haarlemmermeer waarmee de gemeenteraad buitenspel is gezet in de zaak van het detentiecentrum op Schiphol. Toen wist ik dat niets de kap nog kon tegenhouden.“

U voelde zich genoopt in te gaan tegen uw persoonlijke overtuiging?

“Ja, mijn persoonlijke mening is dat het beter zou zijn als de startbaan van de NAVO-vliegbasis wat gedraaid en wat verlengd was aan Duitse kant en dat het bos was behouden..“

Dan had u moeten aftreden als signaal aan uw eigen bevolking en als protest tegen het gebruik van zulke grove machtsmiddelen.

“Als ik opstap komt er morgen een ander. Er komt altijd iemand die het uitvoert.“

Dit is de kern van de zaak. Daarom verliezen burgers hun vertrouwen in de overheid. Aftreden had de bevolking laten zien dat de burgemeester aan haar kant stond. In plaats daarvan kwam u met een noodverordening om de kap mogelijk te maken.

“Zonder die noodverordening waren we er nooit uitgekomen.“

Dat was precies wat de tegenstanders wilden, dat men er niet uit zou komen.

“Maar ik ben een democraat. Als er een besluit ligt en de rechter zegt: dat besluit kan worden uitgevoerd dan wórdt dat ook uitgevoerd.“

U had ook kunnen zeggen: niet met mijn handtekening, ik stap op. Dat is niet per se ondemocratisch.

“Op 1 december aantreden en op 2 december weer aftreden? Dan ben je toch simpel!“

Dat kun je ook zeggen van iemand die zich voor een karretje laat spannen. Wat vindt u eigenlijk van de brandweer die geweigerd heeft te helpen bij de ontruiming van het bos.

“Dat gaat over de vrijwillige brandweer van Onderbanken, van die mensen vind ik dat heel begrijpelijk, ik kan dat billijken.“

Ook de professionele brandweer van Brunssum heeft geweigerd mee te werken.

“Daar weet ik niets van.“

Maar stel dat professionele brandweerlieden om principiële redenen weigeren bepaald werk te verrichten. Billijkt u dat ook?

“Nee, dat kan niet. Wel kun je beleidsmatig overwegen - en daar moet ik het nog eens met de commandant over hebben - welke mensen je ervoor vraagt.“

Geldt dat ook voor de politie?

“Als het gaat om optreden tegen de bevolking kun je je afvragen of je wijkagenten die voortdurend contact met de burgers hebben in de eerste linie van de ME moet zetten. Mij lijkt dat niet verstandig.“

Als er een landelijke politie komt, kunt u zelfs dat soort afwegingen niet meer maken.

“Het is inderdaad een heel verkeerd idee om de politiekorpsen niet meer onder de burgemeesters te laten vallen.“

Maar het ligt wel in de lijn van centralisatie van macht bij de landelijke overheid. U hebt zich opgesteld als uitvoerder van nationale besluitvorming, maar stel nu dat er al een gekozen burgemeester was? Als u herkozen had moeten worden zou het hier nooit zover zijn gekomen. Dan had u anders gehandeld.

“Waarom? Als je als burgemeester kunt uitleggen dat je echt niet anders kon handelen, valt de bevolking daar best van te overtuigen. In het geval van het Schinveldse bos maakte het niet uit of de burgemeester meewerkte of niet. Het enige wat ik kon doen was zorgen dat het zonder ongelukken zou gebeuren.“

Was u bang voor ongelukken.

“Ja, anders had ik die noodverordening niet nodig gehad. Het had een veldslag kunnen worden. Als het ernstig uit de hand was gelopen, zou ik daar onmiddellijk mijn consequenties uit hebben getrokken.“

Dan was u wel afgetreden?

“Inderdaad. Dat had ik van te voren bepaald. Ook al ben je er zelf niet schuldig aan, als er slachtoffers vallen moet je een signaal afgeven.“

Dus in uw optiek hadden de ministers Donner en Verdonk na de gevangenisbrand op Schiphol horen af te treden?

“Dat zou ze gesierd hebben. Ik erken heus wel dat er grenzen zijn.“

In het Zaterdags Bijvoegsel: Portret van het GroenFront, pagina 39

    • Elsbeth Etty