Gewoon lekker juf zijn

Inge Braam schrijft hilarische maar ook aangrijpende columns over haar kinderen van groep 6. Jacqueline Kuijpers

Juf Inge Braam in haar groep 6, Al ruim twintig jaar schrijft ze columns over het leven op de basisschool. FOTO FLIP FRANSSEN Apeldoorn, 20-12-2005 Inge Braam, onderwijzeres bij basisschool het Gilde Foto: Flip Franssen, 024-3238442 Franssen, Flip

Ze wil een beetje voor haar leerlingen zorgen. En dat is precies de sfeer die opstijgt uit de columns die Inge Braam schrijft voor het Onderwijsblad van de onderwijsvakbond AOB: een juf die haar pappenheimers kent, die blikken van verstandhouding met ze wisselt, die ruzies helpt oplossen en die met de kinderen mee lijdt onder de oersaaie les van een zij-instromer.

Onder het pseudoniem Lachesis (de schikgodin die de levensdraad spint in de Griekse mythologie) schrijft Braam al meer dan twintig jaar over het alledaagse leven in het basisonderwijs. Onlangs verscheen de derde bundel columns: “Petjes en prinsesjes'. De bundel biedt een kijkje in de gonzende bijenkorf die school heet, waar geen dag hetzelfde is door talloze akkefietjes met kinderen, ouders, collega's en het bestuur. Het levert hilarische verhalen op.

“De ouderwerkgroep luizenbestrijding neemt haar taak niet licht. Zij bestrijdt niet alleen, zij roeit uit. Het is alleen jammer dat de luizen niet erg onder de indruk zijn van deze noeste inspanningen. Zij springen vrolijk verder van jas naar jas, van hoofd naar hoofd. De ouderwerkgroep luizenbestrijding wordt daar razend van. Gewapend met handschoenen en stokjes onderbreken zij regelmatig de les en verordonneren de leerlingen hen te volgen. Geen groet, geen vriendelijk geformuleerde vraag, alleen een bevel. Verzet bieden heeft geen zin. Dus wacht ik gelaten af en buigen de leerlingen al even gelaten het hoofd.' (Uit: Haasje over)

Maar er zijn ook verhalen die als een steen op de maag liggen. Zoals over Renske en Ron, die van jongs af aan over straat zwerven. Op school zijn de kinderen snel uit het lood geslagen, huilen, schreeuwen en wanhopen veel. Renske nog meer dan haar broer. Buiten medeweten van de school wordt zij van de ene dag op de andere door haar ouders in een inrichting geplaatst. Haar broer mag thuis blijven.

“Aan het eind van de ochtend komen zijn ouders de klas binnen. Hebt u het al gehoord? Het was echt het beste zo. De leerkracht zoekt naar woorden. Ze vindt ze niet. De ouders buigen het hoofd. Met een vaderlijk gebaar slaat Ron de armen om zijn ouders heen. Zo lopen ze het lokaal uit. Binnenkort gaan ze verhuizen. Een nieuwe start. Vader, moeder, één kind. In de wensboom die met Kerst in de hal stond had ook Renske een kaartje gehangen: Ik wens dat ik nooit meer ruzie maak.' (Uit: Weg)

Inge Braam werkt drie dagen per week in groep 6 van een openbare basisschool in Apeldoorn. Daarnaast begeleidt zij eerstejaars studenten aan de pabo. In haar huis in Apeldoorn vertelt ze over de inspiratiebron voor haar columns, waarin de namen van de kinderen overigens gefingeerd zijn. De keuze die ik maak om een gebeurtenis wel of niet te verwerken in een column is of iets exemplarisch is voor het onderwijs. Het moet herkenbaar zijn.“

Een voorbeeld is de omgang met ouders. Braam zag hoe zij van stille vennoten veranderden in kritische consumenten. Ze vond het één van de moeilijkste dingen in haar loopbaan, vertelt ze. Tot tien, vijftien jaar geleden kwam je elkaar maar zelden tegen. Je deed je eigen ding, maar er bestond wel een gevoel van consensus: je stond aan dezelfde kant. Dat veranderde toen de focus kwam te liggen op resultaatgericht onderwijs. Ouders maken zich druk of hun kind wel alle aandacht krijgt die het nodig heeft. Ze hebben een sterk geloof in maakbaarheid: als het niet goed gaat, dan móet er een oplossing komen. En dan ligt dat aan de leerkracht. Ouders zijn vaak heel snel met hun beschuldigingen, niet allemaal natuurlijk, maar er is een groep ouders die voor ieder akkefietje verhaal komt halen. Dat zijn degenen die mij als leerkracht al in staat van beschuldiging stellen terwijl ik niet eens weet wat er gebeurd is.“

Om zich te weer te stellen tegen de overvaltechnieken van ouders ontwikkelde Braam een strategie: ze stelt het gesprek uit, maakt een afspraak voor een paar dagen later en zoekt intussen als een Miss Marple“ uit wat er precies gebeurd is, zodat ze goed beslagen ten ijs komt. Ouders vergeten dat kinderen een eigen keuze maken in het vertellen van de waarheid. “Ja, maar dát had hij er niet bij gezegd', hoor je dan.“

Wat het volgens Braam lastig maakt om ouders tegengas te geven, is het feit dat niet overal de directeur zich pal achter zijn team opstelt. Dat maakt de macht van ouders groot. Directies hebben andere belangen dan leerkrachten. Die willen leerlingen binnen de poort houden en daar heb je allereerst tevreden ouders voor nodig.“

Het is dat zakelijke karakter van het basisonderwijs dat volgens Braam het onderwijs uitholt. Ook dat onderwerp keert geregeld terug in haar columns. We zien allerlei beleidsgroepen eindeloos vergaderen, maar als leerkrachten hebben we geen idee waarover. En we zien ook geen resultaat.“

Directies hebben het zo druk met bestuurlijke taken dat onderwijsinhoudelijke sturing ontbreekt. En als er al iets gebeurt, is het in het kader van profilering tegenover andere scholen en is het niet meer dan kretologie. Een bestuur dat zegt “laten we iets Dalton-achtigs gaan doen' en het verder aan de leerkrachten overlaat. Geen begeleiding, geen aansturing, geen scholing, niks. Op veel scholen ligt het invullen van de pedagogische taak op het niveau van de klas. De spil die de pedagogische identiteit schoolbreed vorm kan geven ontbreekt, terwijl dat de kern zou moeten zijn van het onderwijs.“

Maar het gros van de columns van Braam gaat gewoon over de kinderen, want daarin zit voor haar het plezier én de voldoening. Ik wil kinderen meegeven dat leren een speurtocht is. Dat de weg naar het einddoel vele malen leuker is dan het bereiken van dat doel. Het is lastig om ze te leren geduld te hebben. Dat moet je echt zaaien. Maar dat is mijn lol.“ Daarom ambieert Braam ook geen directiezetel, maar blijft ze gewoon lekker juf.

Inge Braam. “Petjes en prinsesjes'. Het Spectrum. 160 blz. Prijs: €12,95. ISBN 902741940X