De beleving telt bij de loonstrook

Niet zonder vrees kijken werknemers dezer dagen uit naar het eerste loonstrookje van 2006. Hoe pakken alle hervormingen nu werkelijk uit? Feitelijk niet slecht, maar in de beleving toch vaak wel.

Tegen het eind van deze maand ontvangen acht miljoen werknemers hun drastisch veranderde loonstrook. Dan zien ze voor het eerst wat de persoonlijke gevolgen zijn van het nieuwe zorgstelsel, het nieuwe pensioen en de nieuwe levensloopregeling. De afgelopen maanden konden ze daarvan alleen maar een ruwe inschatting maken.

Nu al is te voorspellen dat veel werknemers deze maand zullen schrikken als ze de envelop openmaken. Niet eerder is er immers zo veel gemorreld aan het salarisbriefje als deze keer.

Een analyse van de nieuwste loonstroken leert dat die meer goed dan slecht nieuws brengt, constateert Raet, een grote salarisverwerker die een kwart van de Nederlandse werknemers bedient. “Toch gaat een aantal mensen er op achteruit, en je zou maar net de pech hebben tot die groep te behoren“, zegt Peter Bloem, adviseur van Raet.

De nieuwe zorgverzekering heeft enorme gevolgen voor de loonstroken. Zou er geen nieuw zorgstelsel zijn gelanceerd begin dit jaar, dan waren alle Nederlanders er zonder meer op vooruit gegaan in 2006. Het kabinet wil immers na vele zure jaren de bevolking eindelijk wat zoets aanbieden, al was het alleen maar omdat de verkiezingen niet lang meer op zich laten wachten. Zo profiteren werknemers van aanpassingen van belastingschijven en van een WW-premieverlaging. Tegelijkertijd is de heffingskorting (een aftrek over het totale belastingbedrag dat men verschuldigd is) ten gunste van alle belastingbetalers opgekrikt.

Al deze maatregelen leiden er toe dat Nederlanders over de hele linie, van miljonairs tot armlastigen, een financieel voordeel tegemoet kunnen zien - ware het niet dat de premies voor de zorgverzekering de zaken compliceren.

Mensen kijken uiteindelijk naar wat ze netto overhouden. Iedereen die op zijn loonstrook - zeg - een plus van twee tientjes ziet staan, moet nog rekening houden met de hoge vaste premie voor de nieuwe ziektekostenverzekering. Sinds januari is iedereen verplicht een basisverzekering af te sluiten. De oude ziekenfondsverzekering en particuliere verzekering bestaan niet meer. De vaste premies die zorgverzekeraars voor de nieuwe basisverzekering vragen en die niet via het loonstrookje lopen, komen op gemiddeld 87 euro per maand uit. Mensen die via hun werkgever (of een ander collectief) een groepskorting krijgen, zijn iets minder kwijt. Het op het eerste gezicht geboekte voordeel van twee tientjes in het rekenvoorbeeld, resulteert dan na aftrek van de basisverzekering welbeschouwd in een nadeel van 67 euro. Daar gaat voor voormalig ziekenfondsverzekerden nog de helft van af omdat hun vroegere premie van 30 euro per maand vervalt. Blijft toch over een verlies van zo'n 37 euro. En let op: voor de aanvullende verzekering moet men net als voorheen nog extra betalen.

Al met al dus toch slecht nieuws? Nee, voor de meesten niet. Om verzekerden te compenseren voor gestegen ziektekosten, keert de belastingdienst mensen met lage inkomens een zorgtoeslag uit. Hierdoor zouden zij uiteindelijk weer in de plus moeten belanden. Raet-adviseur Bloem zegt dat een heleboel minima die met de hoge vaste ziektekostenpremie worden geconfronteerd “de bietenbrug“ op gaan als zij louter het loonstrookje in beschouwing nemen. Zij zullen behoorlijk schrikken eind deze maand. “Wie de zorgtoeslag krijgt, komt daarentegen altijd weer in de plus“, stelt Bloem gerust. “Maar relatief goed verdienende mensen die een partner hebben met een kleine baan, gaan er flink op achteruit.“ De zorgtoeslag is immers afhankelijk van het gezamenlijke inkomen. Partners met een parttime baan, zaten vroeger voor weinig geld in het ziekenfonds. Die mogelijkheid bestaat niet meer. Minister Hoogervorst van Volksgezondheid (VVD) is hier zelf het slachtoffer van. Zijn vrouw werkt een paar uur per week en betaalt ineens heel wat meer premie voor haar ziektekosten.

De zorgtoeslag is weggelegd voor alleenstaanden met een jaar-inkomen onder de 27.000 euro of partners met een gezamenlijk inkomen van maximaal 42.000 euro. Wie meer verdient, krijgt geen compensatie en betaalt wel extra premie voor de nieuwe zorgpolis.

Een andere groep die het nakijken heeft, is die van de vroegere particuliere verzekerden zonder kinderen. Mensen mét kinderen boeken winst, omdat zij voor hun kinderen tot achttien jaar geen premie meer hoeven te betalen. “Nederlanders met kinderen van vijftien en zestien jaar winnen de dubbele jackpot“, zegt Bloem. Voor hen vervalt niet alleen de zorgpremie maar ook nog eens het schoolgeld. Op die manier voert premier Balkenende (CDA) duidelijke bevolkingspolitiek. Particulier verzekerden zonder kinderen zijn hier de dupe van.

De impact van het nieuwe zorgstelsel mag dan groot zijn, het effect van de fiscale eigen bijdrage voor de lease-auto kan werknemers nog rauwer op het dak vallen. Werknemers met een auto van de zaak waren gewend om de lease-autobelasting aan het eind van het fiscale jaar te verrekenen met de belastingdienst. Vanaf 2006 gebeurt dat maandelijks, waardoor het netto-salaris elke maand behoorlijk lager uit valt. Bloem van Raet waarschuwt: “In januari 2006 betalen werknemers al voor hun lease-auto, terwijl zij in april ook nog de rekening over 2005 moeten vereffenen. Zij zullen het gevoel hebben dat zij twee keer betalen, ook al is dat niet zo. Met dit soort dingen is het altijd zo dat de beleving telt.“

Een andere ingrijpende verandering is die van de pensioenregeling om langer werken te stimuleren. Met ingang van dit jaar worden VUT en prepensioen afgeschaft voor wie jonger is dan 55 jaar. Maar zij moeten nog wel betalen voor de 55-plussers die er wel gebruik van kunnen maken. De premies zullen de komende jaren geleidelijk teruglopen. Deze maand kunnen werknemers op de loonstrook zien dat de premies met ongeveer de helft afnemen.

Voor een goed begrip van alle nieuwe ontwikkelingen, is het belangrijk onderscheid te maken tussen de veranderingen op de loonstrook en die van de eigen koopkracht. Het loonstrookje toont alleen maar het inkomen. Politici hebben het voortdurend over de koopkracht. De koopkracht is afhankelijk van zaken als hondenbelasting, onroerendezaakbelasting en het eerder genoemde schoolgeld. Deze zaken zijn niet op de salarisstrook te traceren. De afschaffing van het gebruikersdeel van de onroerendzaakbelasting (ozb) bijvoorbeeld, kan een slok op een borrel schelen.

De angst van veel mensen dat het netto-inkomen in januari slecht uitpakt, is volgens Raet, onnodig omdat de meesten er op vooruit gaan. Het douceurtje van de ozb kan de pijn bovendien verlichten van de mensen die aan het eind van deze maand moeten constateren dat zij er ondanks alles toch bij inschieten.