Bosbezetters in polonaise

De actievoerders van GroenFront! zijn uit het bos van Schinveld verdreven en de bomen zijn gekapt. Maar GroenFront! is niet uit het veld geslagen. “Veel mensen hebben nu geleerd: je hoeft niet achter je tv te blijven zitten en het maar te laten gebeuren'.

De dag na de komst van de politie en marechaussee zit nog een twintigtal Groenfronters in boomhutten. Nederland, Schinveld, 8/1/06 Verliefd koppel verlaat lawaaidemonstratie aan de rand van het Schinveldse bos. Politie en ME was massaal op de been om te voorkomen dat de 100 demonstranten het bos in zouden gaan, waar gekapt wordt en waar nog zo'n 20 Groenfronters in boomhutten zitten. Ontruiming Schinveldse bos door marechaussee startte rond 2 uur van zondag op maandag en duurde voort tot 8 uur 's ochtends. Ongeveer 50 demonstranten verlieten het bos niet vrijwillig en werden meegenomen door de ME. Het bos wordt gekapt omdat het de Awacs-toestellen van het naburige Geilenkirchen hindert bij het opstijgen, zo wordt gezegd. foto: Chris Keulen Keulen, Chris

Woensdag, vijf uur. Een mistige winteravond daalt neer over Schinveld. De laatste arrestanten zijn net in vrijheid gesteld, de groep bezetters van het bos is weer min of meer compleet. Ze komen bijeen in een groot, vrijstaand huis plus bijgebouw aan de Duitse kant van Schinveld. Het bos ligt inmiddels al tegen de vlakte.

Het bos lag op een aanvliegroute voor AWACS vliegtuigen van een NAVO basis, net over de grens in Duitsland. In de jaren tachtig kocht defensie het bos en begon in 1982 met het kappen van bomen. Dit moest onmiddellijk worden gestaakt, oordeelde de Raad van State een dag na het begin van de kap. Maar 23 jaar later stond de Raad van State na een nieuwe procedure op 2 december 2005 wel toe dat het bos zou worden gekapt.

Toen de bosbezetting begin december begon, stelde eigenaar van het huis Nico Trommelen, zijn onderkomen direct beschikbaar als logistieke basis. Hij heeft een uur gehuild toen maandag de eerste boom omging, nu is hij in een opperbeste stemming. Voller dan vanavond was zijn huis nooit: vloeren van vertrekken en gangen zijn bedekt met overwegend zittende en liggende actievoerders van het GroenFront!, temidden van klamme tassen, rugzakken, slaapzakken en dekens. Het is duidelijk te ruiken dat ze wekenlang buiten bivakkeerden. “Als de Haagse politiek tien procent van hun motivatie en hun eerlijkheid had, leefden we in een ander land“, veronderstelt Trommelen. Het gros van zijn zestig logés is tussen de twintig en de dertig jaar, met uitschieters naar twaalf jaar en achterin de veertig. Ze zien er overwegend bossig en vriendelijk uit en hebben een vreedzame uitstraling.

Maar al zijn we hier ver van de Haagse wandelgangen, de sfeer is zeker zo politiek. Behalve moe en vies zijn de actievoerders voldaan en geïnspireerd. Ze verloren de slag, maar wonnen de oorlog, zoals ze zelf zeggen. Het behoud van de zes hectare bos was maar een deel van de inzet. Ze kregen vrijwel de hele regio achter zich. Half Nederland volgde de bezetting op het Journaal en anderszins. Politici met plannen om bossen te kappen zullen zich voortaan afvragen of ze voor de realisering van hun kapwens willen betalen met een nieuw “Schinveld'. Het GroenFront! staat klaar in de coulissen.

Kernideeën

Maar wat voor organisatie is dat eigenlijk, het GroenFront!? Om te beginnen: GroenFront! is geen organisatie. In een relatief rustige kamer van het tijdelijke hoofdkwartier zijn vier niet-leiders - het GroenFront! kent geen leiders - bijeen om ideologie en achtergronden te verduidelijken. Twee met achternaam, twee zonder achternaam. “GroenFront! is een nom de guerre, een vlag waar we ons tijdelijk achter scharen“, zegt Peter Polder. Hij had zich tijdens de ontruiming van het bos in een tunnel verschanst: ten onrechte werd in de media beweerd dat hij beton rondom zijn arm had laten storten om verwijdering te verhinderen. “Iedereen die zich houdt aan enkele kernideeën mag de naam GroenFront! gebruiken en op elk moment beslissen in actie te komen.“

Jasper Korst, die begin deze week nog vanuit de top van een twee eeuwen oude beuk uitkeek over Schinveld en de verre omgeving, zegt: “Zolang je op een geweldloze manier verzet pleegt tegen aantasting van de natuur en zolang je je met directe actie bezig houdt, mag je jezelf GroenFront! noemen. Wij zijn geen lobbyclubje of zo. En ook geen militante organisatie.“ En zijn er afdelingen in pakweg Groningen en Zeeland? Yvonne (liever geen achternaam) schaterlacht. Maandag werden al haar dekens, voedsel en water door de marechaussee vanuit een hoogwerker afgepakt, waarna ze toch nog een nacht in haar boomhut doorbracht. Jasper: “We zijn geen organisatie dus we hebben geen afdelingen.“ Peter: “En ook geen ledenlijst.“ Jasper: “Dan word je een gevestigde organisatie en dan kun je jezelf beter opheffen.“ Peter: “Neem GreenPeace. Hoeveel respect ik ook voor ze heb, bepaalde acties kunnen ze toch niet doen, omdat het ze te veel donateurs zou kosten. Bij ons is het meer een organisch proces. Iemand heeft het idee ergens een actiekamp te beginnen. Dat heeft een sneeuwbalwerking.“

Bram (geen achternaam), van wie de marechaussee in het begin van de week zijn dekens afpakte, zegt: “We hebben een alarmlijst met mensen die gebeld worden als we overgaan tot actie. De tweede lichting bestaat uit mensen die zij meenemen.“ De derde lichting bestaat uit nieuwkomers die van de bezetting horen: de actiekampen zijn altijd vrij toegankelijk. Bram: “Ze krijgen cursussen veilig boomklimmen, tunnels graven en hutten bouwen en geven die kennis later weer door aan anderen.“

In Schinveld werkte dit goed: uiteindelijk telde het bos 200 verdedigers. Hiervan kwam ongeveer de helft uit de plaatselijke bevolking, die voor het eerst in actie kwam voor het GroenFront! Uit de rest van Nederland en Vlaanderen kwam de andere helft, onder wie veel veteranen van eerdere acties. Zij waren onmisbaar bij het bouwen van de boomhutten, vaak tien of meer meter boven de grond. Een ander deel van de plaatselijke bevolking leverde de bouwmaterialen voor de hutten, kookte de veganistische maaltijden, deed de was, stelde douches ter beschikking en slaapruimtes toen de boomhutten nog in aanbouw waren. In het huis van Nico Trommelen waren op een gegeven moment 150 tassen opgeslagen. Harry dela Haye en zijn vrouw coördineerden al die tijd de catering vanuit hun huis nabij het bivak, en werden dagelijks gebeld door Schinvelders die wilden koken.

De vraag of de plaatselijke hulptroepen ook meetellen in de gelederen van het GroenFront!, wordt weggewimpeld als academisch. Jasper: “GroenFront! is maar een naam. Die mensen zaten niet zelf in de bomen - maar als wij moesten koken konden we niet in de bomen zitten. Ze zijn een wezenlijk onderdeel van die actie, het zijn niet alleen de vriendelijke buurtbewoners. Ze komen op voor het bos.“

Al kent het GroenFront! geen secretariaat, geen leden en geen afdelingen, opgericht werd het wel, in 1996. Peter was op de klimaatsconferentie van Berlijn namens Jongeren Milieu Actief, “een brave organisatie die probeerde mensen te overtuigen om milieuvriendelijk te leven. Totaal niet motiverend, totaal niet effectief.“ Yvonne was ook in Berlijn, als medewerkster van GreenPeace. Zij en Peter kwamen daar in contact met het Engelse EarthFirst, een milieugroep op anarchistische grondslag en ervaren in de bezetting van bossen, vooral om wegenaanleg te verhinderen. De vonk sprong over: het GroenFront! was geboren.

Peter: “In Nederland bleken veel mensen rond te lopen die hadden deelgenomen aan actiekampen in Engeland. Er was dus een basis.“ Hij deed zelf ervaring op bij de verdediging van het bos dat in 1996 ruimte moest maken voor de beruchte Newbury Bypass, in Hampshire. “Je gaat daarheen, je kijkt het kunstje af en probeert het hier.“ Yvonne: “We begonnen met bezettingen van bouwplaatsen. En in 1997 volgde het eerste actiekamp, bij Ruigoord in 1997.“

Doel van het actiekamp bij Ruigoord de “Vrijstaat Groenoord', was te voorkomen dat de Amsterdamse Afrikahaven werd uitgebreid ten koste van het natuurgebied Ruigoord. Er werden contacten gelegd met restanten van de kabouterbeweging en de Oranje Vrijstaat (1970-71) die, net als GroenFront!, ook hadden gestreden met ludieke en geweldloze middelen. Net als in Schinveld werden in Ruigoord tunnels gegraven om, gevuld met actievoerders, rollend materieel tegen te houden, en moesten boomhutten voorkomen dat bomen omgingen. GroenFront! presenteerde zich ten tijde van Ruigoord, en ook nu, als de afdeling Nederland van EarthFirst.

Veel actiekampen later, onder meer langs de Betuwelijn, boekte GroenFront! een groot succes bij Kaatsheuvel. In 2003 werd gedurende acht maanden een bos bezet waar de Efteling een vakantiepark voor de bezoekers wilde bouwen. Peter: “Daar hebben wij gewonnen doordat we een aantal belangrijke investeerders lieten merken: ga maar eens navragen wat GroenFront! op de Betuwelijn heeft gedaan. En ga dan maar eens nadenken wat dat voor jouw bedrijf betekent. Die waren weg! Project ingestort. Bos gered.“

De Betuwelijn ging in 2003-2004 wel door. Maar, stelt Peter, door alle protestacties, van GroenFront! en andere groepen, werden de noord- en de zuidlijn van de Betuwelijn wel afgeblazen. “Kijk naar de discussie rond de Zuiderzeelijn. Veel van die gasten weten: als we gaan bouwen krijgen we die lui van GroenFront! misschien wel op ons dak.“

Daarmee is de redenering terug bij Schinveld. De overwinning bij Schinveld is niet alleen dat politici doordrongen zijn geraakt van de dreiging van GroenFront! voor soortgelijke natuuraantastingen in de toekomst. Er is meer gewonnen. Jasper: “Veel mensen hebben nu geleerd: je hoeft niet achter je tv te blijven zitten en het maar te laten gebeuren. Je kunt opstaan, je kunt dat bos in rennen en de kap proberen tegen te houden. Als niemand dat laat zien, gaan er nog veel meer bossen gekapt worden. Dan hebben we niks meer over.“

Yvonne: “Elke actie om natuur te beschermen, hoe groot of hoe klein ook, vind ik winst. Deze actie is uitgegroeid tot iets heel groots. Het heeft elk journaal gehaald, het heeft een dorp plus omgeving op zijn kop gezet. Als we in het ziekenhuis in Heerlen waren in verband met een ongelukje, stonden ze allemaal om ons heen te draaien om te zeggen hoe fantastisch ze het vonden wat we deden. Het heeft in heel Nederland veel teweeggebracht: iedereen praat erover, iedereen weet waar Schinveld ligt. De kap is niet ongemerkt voorbij gegaan. Dat zet druk op de ketel.“

De betekenis van het bos bij Schinveld oversteeg de waarde van de bosuilen en zeldzame amfibieën die er tot maandag leefden. Er werd ook een idee verdedigd. Noem het ecocentrisme, of biocentrisme. Jasper: “Natuur is er niet voor gemaakt om mensen gezellig in het bos te laten lopen. Natuur is er omdat zij bij de wereld hoort. En deze wereld is niet van ons, wij zijn van deze wereld. We moeten van de natuur afblijven.“

Dat idee staat haaks op de VVV-benadering: natuur dient vooral als omzetverhogend decor voor kassa's van de recreatiesector en als smakelijk uitzicht voor klanten van pannenkoekenrestaurants. “Het vernielen van natuur“, zei Staatssecretaris van Natuur Geke Faber in 1999: “staat gelijk aan “het slachten van de kip met de gouden eieren'.“ De metafoor is vaak geciteerd en het idee is springlevend, maar wordt bepaald niet aangehangen door het GroenFront!. Peter: “Het ecosysteem van de aarde heeft zijn eigen waarde. Weg met het idee van rentmeesterschap, dat zo in deze maatschappij is doorgedrongen - het idee dat alles een economisch nut moet hebben. Deze planeet bestaat niet voor mensen, de planeet bestaat. Wij lopen er toevallig ook rond. We moeten eindelijk eens accepteren dat wij mensen maar een minuscuul deeltje van dat ecosysteem zijn.“

Om dat besef mondiaal te laten doorbreken zullen veel acties en actiekampen nodig zijn - en veel stromingen en partijen. Yvonne: “Ik kan me voorstellen dat iedereen eigen redenen heeft om voor de natuur te strijden. Waar het ons primair om gaat: we kunnen niet zonder de natuur, daarvan zijn we afhankelijk. En de radicale aantasting van de natuur vereist radicale acties.“

Sociocratie

Het radicalisme van het GroenFront! kent twee voorbehouden: geweld en bezwaarprocedures. De legalistische aanpak is weliswaar nuttig, al was het alleen omdat natuur beschermd is zolang er bezwaarprocedures lopen, maar papierwerk is niet hun afdeling. GroenFront! treedt juist aan als de bezwaarschriften niet hebben gewerkt. De interne werkwijze is nadrukkelijk anarchistisch, maar niet op de “Somalische' manier. Jasper: “Daar heb je milities die elkaar onderdrukken. Voor mij is het juist samenleven zonder macht. Samen de dingen doen waar je voor staat.“

Nico Trommelen, de huiseigenaar die het gesprek samen met een paar vrijgelaten bosbezetters vanaf de zijlijn volgt: “Als je ziet hoe ze te werk gaan, met hoeveel structuur. Alles is tot in de puntjes geregeld.“ Peter: “Je moet afspraken maken en daar ga je voor. Je probeert het zo goed mogelijk te regelen.“ Tijdens de bosbezetting werd dagelijks rond het kampvuur vergaderd tot iedereen het eens was. “Sociocratie“, verduidelijkt Jasper. “Dus niet dat 51 procent iets goedkeurt en dat de rest dan pech heeft.“ Peter: “Je vraagt extreem veel van mensen, ze moeten grote risico's nemen. En dat kan alleen als ze er voor honderd procent in geloven. Je gaat niet in een boomhut zitten als dat bij meerderheidsbesluit is opgelegd.“

's Avonds is het feest in Café de Mert in Schinveld. Alle arrestanten zijn vrij, iedereen kijkt terug op een groot succes al ging het bos omver. De massa is te dicht om doorheen te waden. In een verre hoek verheffen sprekers hun stem. Een kunstenaar heeft aangeboden om ijzeren restanten van het bosbivak, bedspiralen bijvoorbeeld, aaneen te lassen tot een boom die “nog zeker honderd jaar' in Schinveld blijft staan. En alle bosbezetters mogen gratis een GroenFront! logo “op een plaats naar keuze' laten tatoeëren.

“Ongelooflijk“, verzucht de zestiger Harry dela Haye, nadat hem is gevraagd hoe het was om met GroenFront! samen te werken. “Ik dacht: was je maar veertig jaar jonger, dan zat je erbij. Mijn generatie zit zo vol vooroordelen, rare ideeën, invloeden en ideologieën. Wij zijn de hele context vergeten van waar het om gaat - en zij komen met twee zinnen terug op aarde.“

Kritisch

Voor kritische geluiden over GroenFront! is dit de verkeerde tijd en plaats. We moeten het doen zonder de meningen van de leden van de marechaussee, die de ontruiming uitvoerden. Of van waarnemend burgemeester Jos Zuidgeest (PvdA) die op 1 december 2005 werd aangesteld, één dag voordat de Raad van State besloot dat het bos mocht worden gekapt. Of van NAVO secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer, volgens sommigen de grote motor achter het zagen. Na 1982 vond ook een meerderheid van de Tweede Kamer dat het bos moest blijven staan - tot De Hoop Scheffer (CDA) secretaris-generaal werd. Het CDA werd plotseling voorstander van het kappen van het bos. “En dat is geen toeval“, weet Servie Lespoir, die twaalf jaar voor Progessief Brunssum in de gemeenteraad van het nabijgelegen Brunssum zat.

In 2000 was Lespoir medeoprichter van actiecommittee Stop AWACS. De te verwachten lage vluchten over Schinveld en omgeving, soms tientallen per dag, zouden voor veel lawaai en stank zorgen. “Gaandeweg veranderde het “weg met de overlast' in “weg met de basis“, zegt Lespoir. Eind 2004, toen de kap van het bos serieus naderbij kwam, besloot Stop AWACS dat ze professionele hulp nodig hadden. De actie van GroenFront! bij de Efteling was bekend, en voorzitter Jacques Fijnaut legde in mei 2005 contact met Peter Polder. The rest is history. Lespoir: “GroenFront! heeft zich verbonden met de gewone bevolking en dat heeft een knallend effect gehad. Kijk hier in de kroeg. Laatst hebben we met zijn allen het Limburgs volkslied gezongen.“

De muziek zwelt aan, in polonaise gaan burgers en bosbezetters het café rond en de straat op. Maar waarheen, uiteindelijk? Volgens Peter Polder komen de milieucrisis en de teloorgang van de natuur zo heftig en onafwendbaar op ons af, dat iedereen bij de strijd betrokken zal raken. In elk geval is GroenFront! onderweg naar het volgende actiekamp. Peter: “Hutten bouwen in het bos is een jongensdroom.“ Jasper, na vijf weken wonen en slapen op vijftien meter boven de grond: “Er is niks mooiers dan in een boomhut wonen.“ Peter: “En een dikke middelvinger opsteken naar de grote mensen die alle macht hebben, en denken dat ze alles kunnen maken. Je laat ze zien: vandaag niet, wij zitten even hier.“