Verdachte berechten via video

Ontsnapte gevangenen en neergestoken aanklagers of rechters zouden binnenkort tot de verleden tijd moeten behoren in Zuid-Afrika, na een succesvolle proef met 'virtuele rechtbanken'. Verdachten van ernstige vergrijpen die in voorlopige hechtenis worden gehouden, kunnen nu via video-link voor de rechter verschijnen, zonder dat ze hun zwaarbewaakte gevangenis hoeven te verlaten. 'Een gouden greep” , zegt openbaar aanklager Chris Smith in Durban. Zijn politierechtbank probeerde de videoconferenties de afgelopen maanden naar tevredenheid uit. 'We werden hier horendol van de uitbraken van gevangenen. Gemiddeld zo'n twee tot drie per week. We konden niets beginnen tegen familieleden die messen en pistolen doorgeven aan verdachten terwijl ze voor de rechter verschijnen.'

Het Zuid-Afrikaanse parlement bespreekt binnenkort een wetsvoorstel dat invoering van de virtuele rechtbanken in heel Zuid-Afrika mogelijk moet maken. Zo hoopt het ministerie van Justitie de kosten van het transport tussen gevangenis en rechtbanken in te perken. Zuid-Afrika telt 189.000 gevangenen. Volgens aanklager Smith hebben gedetineerden niets te klagen over de nieuwe technologie. 'De camera laat de hele rechtbank zien: rechter, aanklager en ook zijn familie en vrienden. Hij kan zelfs 'ik hou van jou' zeggen tegen zijn vrouw als hij dat wil.'

Maar strafrechtdeskundige David Unterhalter van het Mandela Institute in Johannesburg twijfelt over de grondwettelijkheid van de virtuele rechtbank. ' Hier staat de eerlijkheid van een rechtszaak op het spel. Een verdachte heeft het recht op confrontatie met degenen die hem beschuldigen. Alleen in bijzondere gevallen kun je daar een uitzondering op maken, bijvoorbeeld als getuigen beschermd moeten worden tegen verdachten.'

Eind 2003 deed een politierechtbank een eerste proef met de virtuele rechtbank. 'Toen we contact wilden maken met de gevangene, bleef het scherm zwart”, vertelt een aanklager die anoniem wil blijven. 'Toen bleek dat alle kabels de nacht tevoren waren gestolen. Noem dat maar typisch Zuid-Afrika.'