Marktgeoriënteerde nonsens

De NOS krijgt veel reacties op haar “nieuwe huisstijl en vormgeving'. Dat heb ik uit betrouwbare Gooise bron. Met huisstijl en vormgeving bedoelt men de manier waarop de N, de O en de S aan de kijkers worden vertoond, of moet ik zeggen gepresenteerd; de paukenslagen waarmee dit schouwspel gepaard gaat, en dan de bliksems waardoor onze Aarde worden getroffen. Zoals u weet: dit kosmisch kabaal duurt, afgewisseld met het nieuws van de dag, tot het weerbericht. Rechts in beeld zie je het gezicht van de omroeper, links telkens weer de zwaar incasserende planeet. Het geheel is verzonnen, of ontwikkeld, door het Britse bureau Lambie-Nairn, dat ook voor de BBC ontwikkelt. Dat valt te zien. Aan het begin van het uur, vooraf gaand aan het nieuws, heeft BBC World ook zo'n pastelkleurige planeet, waarom heen in dat geval een banier draait, met een paar korte aanwijzingen over wat ons te wachten staat. Putting news first, zegt een vrouw in impeccable King's English. En dan begint het.

Logo's moeten er zijn. Mensen hebben hun gezicht, hun handtekening, hun vingerafdrukken en hun DNA waarmee ze hun identiteit bewijzen. Het gezicht wordt oud, de handtekening beverig, maar vingertoppen en DNA blijven, en daarmee de herkenbaarheid. Zo heeft het product zijn logo. Deze krant bijvoorbeeld, althans een van de dagbladen waaruit de slijpsteen is voortgekomen, draagt sinds 1826 zijn wapen met de spreuk Lux et Libertas. Het wapen symboliseert avontuurlijkheid, de zeevaart, krijgshaftigheid, handelsgeest en de medische wetenschap. Kijkt u zelf. Wat er in dat vaatje zit, weet niemand. Het heeft fusies, verkopen en culturele revoluties doorstaan. Ik moet er niet aan denken wat er zou gebeuren als Lambie-Nairn er zich mee ging bemoeien.

Sinds het uitbreken van de Industriële Revolutie verandert de tijd steeds sneller en dat geldt, grof gezegd, ook voor de logo's. Een jaar of drie geleden is daarover een boek verschenen, LOGO R.I.P. (*), een compacte, goed geïllustreerde verhandeling, waarin de grafische ontwerpers Declan en Garech Stone, zich The Stone Twins noemend, de verdwijning van 48 eens zeer tot wereldbekende logo's beschrijven. De meeste necrologieën zijn aan buitenlandse logo's gewijd: van BP, PanAm, de lang geleden gestorven Riley (Britse auto), en als een van de weinige Nederlandse dat van de V.O.C. in monogram, de V door de O en de C heen. Dit heeft het 198 jaar uitgehouden waarna het aan wanbeheer is bezweken. Zo gaat achter ieder goed logo een geschiedenis van opkomst en verval schuil.

In hun inleiding stelt de tweeling vast dat we in deze tijd door logo's overstelpt worden. Iedereen, iedere onderneming schreeuwt om aandacht. Nieuw! Vernieuwd! Ultiem vernieuwd! Uniek! Daar hoort een nieuw logo bij, en wel onmiddellijk. Zo ontstaat de nieuwe trend in het logo-ontwerp, door de auteurs beschreven als “marktgeoriënteerde nonsens'. Het logo moet voor de opdrachtgever in overeenstemming zijn met de strategie van het merk, en als het daarmee in orde is, zal het hem een zorg zijn of er een concept achter zit, of er van enige stilistische duurzaamheid sprake is, of het aan de klassieke eisen van een goed logo - magie, vernuft, een verhalende kwaliteit - beantwoordt.

Marktgeoriënteerde nonsens. Dat vind ik een uitstekende omschrijving. In deze tijd is alles op de vrije markt terecht gekomen, de dokter, de telefoon, de vuilverbranding, u en ik, en ook het nieuws. Om de mensen van nieuws te voorzien hebben we de dagbladen die in de versukkeling dreigen te raken, de televisiezenders die onderling concurreren en nu ook internet waarop de bloggers zelf kunnen neerzetten wat ze persoonlijk als het belangrijkste wereldnieuws beschouwen. Steeds vaker is dit het laatste nieuws over zichzelf of over hun buurman aan wie ze de pest hebben. Niets aan te doen, het is een trend.

Op de televisie zijn nu programma's waarin dames en heren het nieuws opleuken door er hun eigen visie aan toe te voegen. Ik kan er niet over meepraten want ik heb er nooit naar gekeken. En dan heb je de “gewone' nieuwsprogramma's van RTL4 en de NOS. Die concurreren met elkaar. Dat is goed. Ik vind dat RTL gemiddeld betere buitenlandse correspondenten heeft die een betere verslaggeving ter plaatse verzorgen. Het uit de studio vragen stellen aan zo'n verre deskundige is meer een fragment uit een éénakter van het amateurtoneel; maar soit. In ieder geval hoefde je tot voor kort niet door een nummertje oneigenlijk getetter heen om bij urbi et orbi te komen.

De hemel zal weten wie dat bij de NOS heeft verzonnen, maar waarschijnlijk hebben ze gedacht dat door begeleiding van Lambi-Nairn het nieuws nog dramatischer zou worden. Nee! Die planeet terzijde of op de achtergrond is een zuiver voorbeeld van marktgeoriënteerde nonsens. Moet je dat uitleggen? Dat sjablone-kabaal leidt de aandacht af. In plaats van je te concentreren op de lotgevallen van premier Balkenende of Osama bin Laden ga je je ergeren aan die vuurpijlenanimatie. En ergernis is een van de aandoeningen die zeer sterk de concentratie op welk ander onderwerp dan ook verhindert. Anders gezegd: marktgeoriënteerde nonsens is contraproductieve concurrentie. En verder wil ik nog steeds weten wat deze vernieuwing de NOS, ons, gekost heeft. (*) The Stone Twins, LOGO R.I.P. A Commemoration of Dead Logotypes, BIS Publishers, Amsterdam 2003. 19 euro.

    • H.J.A. Hofland