'Infiltreren' belastingadviseurs in de rechtspraak?

De rechter behandelt belastingzaken achter gesloten deuren. Dat staat zo in de wet en de rechters voelen zich daar wel prettig bij. Europese regels die onder omstandigheden openbaarheid gebieden, interpreteren ze zo beperkt dat ze niets meer om het lijf hebben. Waarschijnlijk vinden de rechters dat zelf een slimme zet, maar dan zien ze niet hoe die als een boemerang terugkomt. De grootste slachtoffers bij al die geheimzinnigheid in fiscale zaken, zijn namelijk de rechters zelf. Geheimzinnigdoenerij roept onvermijdelijk wantrouwen op. Het inschakelen van buitenstaanders als invalrechters op afroepbasis (rechters-plaatsvervangers) maakt dat niet beter.

Internetjournalist Micha Kat ziet zelfs een complot. Met overtrokken achterdocht stelt hij dat de vier grote belastingadvieskantoren proberen via rechters-plaatsvervangers de rechterlijke macht te infiltreren. Hoewel dat nergens op slaat, zijn sommigen die hij verdenkt inderdaad betrokken bij cruciale uitspraken. Zo was Maarten Feteris van het belastingadvieskantoor PricewaterhouseCoopers een van de rechters van de geruchtmakende uitspraken die CDA-staatssecretaris Joop Wijn (Financiën) verpletterende nederlagen bezorgden in procedures over (vermeende) zwarte Luxemburgse bankrekeningen. Op Financiën is men daar erg boos over omdat Feteris eerder collega-belastingadviseurs al had voorspeld hoe zijns inziens de rechter in deze zaken de fiscus in de kou zou laten staan. Nu maakt hij zijn profetie zelf waar.

Hij had trouwens al ruzie met staatssecretaris Wijn. Die schilderde Feteris een jaar geleden in de Eerste Kamer als onbetrouwbaar af. Mikpunt was toen niet zijn functioneren als rechter, maar zijn activiteit als frequente schrijver in het Financieele Dagblad en eendagshoogleraar. Kortom, deze door vakgenoten zeer geprezen fiscalist heeft functies genoeg, maar is dat handig voor iemand in rechterstoga?

Het wordt geheimzinnig in het kwadraat als geheimenvolle genootschappen in een geheime zitting stuiten op een rechter/belastingadviseur die later wordt “ontmaskerd' als leidinggevend in een concurrerend genootschap. Het bizarre geval speelt rond een loge van de Independent Order of Odd Fellows. Dat is een wereldwijde levensbeschouwelijke groepering met geheime rituelen, volgens de rechter vergelijkbaar met de vrijmetselarij. Beide voeren hun alleen aan ingewijden bekende rituelen in een tempel op. Het tempelgebouw van de Odd Fellows in Dronten wordt door de gemeente belast voor de onroerendezaakbelasting. Voor de openbare eredienst geldt evenwel een belastingvrijdom en die claimden de Odd Fellows ook.

Dat is nog niet zo gemakkelijk te verdedigen als je alleen ingewijden bij de tempeldienst toelaat. Voor het Arnhemse gerechtshof hanteerden de Odd Fellows twee argumenten. Het eerste verwijst naar de belastingvrijdom van de moskee in Dronten. Daar mag je als niet-gelovige soms wel kijken, maar je mag niet meedoen. Dan blijft voor de toeschouwer alleen theater over en theaters hebben geen belastingvrijdom. De rechters vinden dat een onzinnige redenering. Ze verwerpen ook het argument dat de fiscus andere loges wèl belastingvrijdom gunt. Dat mag zo zijn, maar dan niet in Dronten en daar ging het nu om.

De Odd Fellows voelen zich gediscrimineerd maar kregen pas echt argwaan toen ze de uitspraak lazen. Daarin werd uit de doeken gedaan wat zich achter hun gesloten tempeldeuren afspeelt.

Doordat de rechters zich niet hadden voorgesteld ontdekten de Odd fellows pas bij lezing van de uitspraak dat één van de rechters een vooraanstaand vrijmetselaar is. Het gaat om invallend rechter Wilbert Nieuwenhuizen, in het dagelijks leven zelfstandig belastingadviseur in Amsterdam. De Odd Fellows willen niet worden berecht door een vrijmetselaar die de geheimen kent en tevens als voorzittend meester van zijn loge in Heemstede met precies dezelfde OZB-problematiek te maken heeft. Volgens het Arnhemse hof was het nu te laat om daar bezwaar tegen te maken (het zogenoemde wraken). Daartegen voerden de Odd Fellows aan dat ze onmogelijk eerder bezwaar tegen rechters kunnen maken als ze hun namen niet te horen krijgen.

De Hoge Raad moest er aan te pas komen om de problemen op te lossen. Die bekeek of een Odd Fellow kan worden berecht door een loslippige vrijmetselaar. De Raad heeft daar geen probleem mee omdat rechters per definitie onpartijdig zijn; wie dat ter discussie wil stellen, moet betere bezwaren aanvoeren dan dat een rechter vrijmetselaar is.

Vervolgens doet de Hoge Raad op zijn beurt in de uitspraak zoals die naar de pers ging, geheimzinnig door de naam van de vrijmetselaarsloge van Nieuwenhuizen onherkenbaar te maken. Dat is onzinnige geheimzinnigdoenerij omdat deze rechter/belastingadviseur zijn logelidmaatschap eerlijk vermeldt in het nevenfunctieregister bij het Arnhemse gerechtshof en er ook op zijn website als belastingadviseur niet moeilijk over doet.

Dat verregaand anonimiseren van belastinguitspraken heeft ook serieus bedenkelijke kanten. Vorig jaar constateerde een rechter - achter gesloten deuren - dat de gemeente Haarlemmermeer parkeerbelasting int op een parkeerterreinen dat helemaal niet van de gemeente is. Uit discretie is in de uitspraak onleesbaar gemaakt waar de onrechtmatige parkeermeters precies staan. Daardoor valt niet na te gaan of de gemeente misschien gewoon doorgaat met het uitschrijven van fiscale parkeerbonnen. Voor wie in Haarlemmermeer parkeert: het gaat om een parkeerterrein achter een winkelcentrum waar een bakker zit. Meer mogen we niet weten.

Het zijn allemaal kleine en toch exemplarische incidenten. Als ze knagen aan het vertrouwen in de rechtspraak, dan is dat verlies. Rechters zijn aan niemand verantwoording schuldig. Dat moet zeker zo blijven, maar daardoor kunnen ze alleen verantwoording afleggen door hun werk in het openbaar te doen.

Als oude genootschappen wantrouwen oproepen omdat ze graag achter gesloten deuren opereren, is dat hun probleem. Als de rechtspraak door geheimzinnigheid vertrouwen verliest, raakt dat ons allemaal. Een rechtszaal is geen vrijmetselaarstempel.

    • Aertjan Grotenhuis