Een warme sfeer op vast tapijt

De docenten van een juridische mbo in Amersfoort merkten dat ze leerlingen nog maar moeilijk konden motiveren. 'Ze wilden pas aan de slag als er een toets kwam.'

Europa, Nederland, Amersfoort, 23-12 2005 ROC ASA, MBO juridische opleiding. Leerlingen hebben hun eigen laptop en kunnen overal in klaslokalen inloggen. nieuw leren, les, leerling, studeren, vakopleiding, meisjes, jongens, allochtone, allochtoon. Foto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

Aan leerlingen geen gebrek op ROC ASA in Amersfoort. De gangen en overblijfruimtes puilen uit terwijl het niet eens pauze is. Overal staan piepjonge bewakers voor zich uit te staren zoals professionals dat doen. Maar dit zijn leerlingen van de mbo-opleiding 'beveiliging en uniformberoepen'. Het nieuwe leren in optima forma: leren door te doen.

Op mbo's grijpt het nieuwe leren om zich heen. De kritiek die vaak klinkt, is dat de vernieuwing van bovenaf wordt opgelegd, door managers in plaats van leraren. Maar daarvan is op de juridische opleiding van ROC ASA geen sprake. Hier zijn het de docenten zelf die er dit studiejaar mee begonnen zijn. Omdat ze het steeds moeilijker vonden om elke dag voor een groep ongeïnteresseerde, in de banken hangende jongeren te staan. 'Je merkte dat de leerlingen pas bereid waren iets te doen als er een toets voor de deur stond”, vertelt Mieke Timmerman, die samen met Abco Rodermond de opleiding bestiert.

De nieuwe juridische opleiding heeft 80 eerstejaars. Ze zitten in een uithoek van het gebouw en hebben twee grote lokalen en een kleine studieruimte, gelegen rond de werkkamer van de twee docenten. Wat opvalt: er ligt vaste vloerbedekking. Hier geen lawaai van geloop en uitschietende stemmen. 'We zijn blij met deze plek, het lukt hier goed om een prettige sfeer te creëren”, beaamt Timmerman.

In het grootste lokaal zijn PowerPoint-presentaties aan de gang. Suzanne (19) staat voor de beamer en doet aan de hand van zelfgemaakte dia's haar verhaal over 'een miskoop'. 'Mijn vriend en ik wilden gaan samenwonen. We vonden een droomhuis en niet eens te duur”, vertelt ze. Na de gang naar de notaris kregen ze de sleutel in handen. 'En toen bleken de wc en de badkamer eruit gesloopt te zijn.' Suzanne legt uit waarom je dit juridisch niet hoeft te pikken. 'We hebben een advocaat in de arm genomen, want we stonden volledig in ons recht.' Het verhaal loopt goed af: de rekening van de verbouwing gaat naar de vorige eigenaar. Docent Abco Rodermond prijst Suzanne voor haar duidelijke verhaal. 'Je sprak rustig en goed verstaanbaar”, zegt hij. Iets van kritiek klink door in zijn vraag: 'Maar zou je de dia's volgende keer weer met bloemetjes versieren?' Suzanne moet lachen. 'Waarom niet? Ik vind het wel neutraal, het is rustige natuur.'

Later legt Rodermond uit: 'Dit was een opdracht om met PowerPoint te leren werken, maar ze moesten wel een echt juridisch probleem bestudeerd hebben en uitleggen. En het was een oefening in presenteren.'

Heel spannend was het niet voor Suzanne, want de andere leerlingen in het lokaal hebben nauwelijks op de presentatie gelet. Ze zijn bezig voor een 'actuatoets' die 's middags wordt afgenomen. Hayet (19) en Youssef (21) doen het samen. 'Iedereen heeft in de afgelopen maanden een onderwerp moeten presenteren”, vertelt Youssef. Hayet koos 'medisch falen'. In de krant had ze gelezen over een jongen die door koolmonoxidevergiftiging in een kasplantje was veranderd. 'In Nederland zeiden de artsen dat hij een onherstelbare hersenbeschadiging had opgelopen”, vertelt Hayet. 'Maar zijn ouders namen hem mee naar Sofia en daar hebben ze hem genezen. Nu zijn de Nederlandse artsen aangeklaagd.'

Youssef heeft zijn onderwerp - pooiers en vrouwenhandel in Amsterdam - gevonden in een rechtskundig tijdschrift. Hij legt uit: 'Je presentatie doe je door de groep een stelling voor te leggen en de discussie te leiden. Iemand maakt er een verslag van en al die verslagen moet je leren voor de toets.'

Voordat ze aan de opleiding begonnen, lazen Hayet en Youssef nooit over dit soort onderwerpen. Nu zegt Youssef: 'Heel veel van wat je in de krant leest, heeft iets met recht te maken. Je merkt dat je met deze opleiding midden in de maatschappij kan staan.' Youssef heeft eerder al de mbo-opleiding sociaal-pedagogisch werk gedaan. Hij wil juridisch hulpverlener worden. 'Daar ben ik goed in. Ik kan veel betekenen voor mensen omdat ik begrijp dat er vaak etnische achtergronden meespelen als ze problemen hebben.' Hayet twijfelt nog over gevangenismedewerker of mediator.

Youssef en Hayet doen samen met één laptop. Zo'n apparaat hebben alle eerstejaars moeten aanschaffen, in plaats van boeken. Dat is duur, en het lijkt erop dat sommigen een derdehandsje hebben dat niet helemaal aan de eisen voldoet. Die van Hayet vertoont kuren. Ze is ook niet zo blij dat de boeken zijn afgeschaft. 'Het is onoverzichtelijk op de computer”, vindt ze. 'In een boek kun je tenminste gewoon met hoofdstuk 1 beginnen.'

'Aan het eind van de dag heb je vierkante ogen”, beaamt Stephanie (17). Penny (17) mist de boeken vooral omdat je nooit thuis even snel iets kunt opzoeken. Ze zitten nu met een groepje aan een grote tafel te studeren voor de actuatoets, allemaal met hun laptop. Zonder internet kun je de opdrachten niet maken, zeggen ze. 'Je moet zelf opzoeken wat begrippen betekenen”, zegt Marise (16). 'Mevrouw Timmerman geeft bij alles wat we doen op welke begrippen je moet kennen, maar niet wat ze betekenen.'

Jesper (16) laat zien hoe hij inlogt op het 'blackboard', waar de leerlingen kunnen zien welke opdrachten ze moeten doen en met wie. 'Als je klaar bent, stuur je het op met Gmail”, zegt Penny. De cijfers komen op het blackboard te staan. Van de hele klas.

De leerstof wordt aangeboden in de vorm van één casus waaruit allerlei - privaatrechtelijke - kennis gehaald moet worden. 'Het gaat om een stel dat eerst verkering krijgt, dan gaat samenwonen, trouwen en weer scheiden', vertelt docent Timmerman. De man pleegt overspel. 'De leerlingen moeten uitzoeken wat er bij al die zaken komt kijken. Bijvoorbeeld, wat het voordeel is van huwelijkse voorwaarden en wat een redelijk bedrag is voor alimentatie.'

Een deel van de theorie komt via gastcolleges. 'We hebben hier een notaris gehad, een echtscheidingsadvocaat en een ambtenaar van de burgerlijke stand”, vertelt Timmerman. 'Die ambtenaar kwam in toga. Dat vonden ze leuk. Ze hebben toch het vooroordeel dat zo'n man maar saai is.' Volgens haar zijn de resultaten beter dan voorheen. 'Het leuke is: als ze voor hun toetsen gaan leren, merken ze dat ze al heel veel weten doordat ze het zelf hebben uitgezocht.'

Timmerman vindt het lesgeven nu ook leuker. 'Je zat elk jaar met die 18 hoofdstukken en 45 minuten per les. Voordat je aan de gang was alleen al. De leerlingen waren niet in beweging te krijgen. Ook de stress van het orde houden is weg. Je werkt nu vaak één op één.' Timmerman heeft niet de illusie dat haar leerlingen echt zelfstandig kunnen werken. 'Je moet nog steeds heel erg sturen. Maar het contact is zoveel prettiger. Er heerst hier echt een warme sfeer. Dat helpt enorm om de leerlingen te motiveren.'

Veel werk is het wel. 'Kijk je 's avonds nog even in je e-mail, vind je weer tachtig mailtjes.' Met alle plannen over stages in het tweede jaar en misschien wel weer tachtig nieuwe eerstejaars, lijkt uitbreiding met meer docenten onvermijdelijk. Zekerheid daarover is er nog niet. 'Mijn enige angst op dit moment is: hou je het enthousiasme als het groter wordt?'

Dit is het vierde deel van een serie over "het nieuwe leren'. De serie is na te lezen op www.nrc.nl/nieuweleren

    • Marlies Hagers