'Blauw oog voor Nederland'

Als Nederland besluit niet deel te nemen aan de missie naar Afghanistan, schaadt dat het aanzien van Nederland als stabiele bondgenoot, vindt Michiel Patijn, tot vorig jaar Nederlands ambassadeur bij de NAVO.

Michiel Patijn FOTO: Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Als Nederland na de verwerping van de Europese grondwet ook nog afziet van de NAVO-missie in het zuiden van Afghanistan, betekent dat een breuk met decennia van buitenlands beleid. Dat zegt Michiel Patijn, tot vorig jaar Nederlands ambassadeur bij de NAVO, oud-Kamerlid en oud-staatssecretaris van Europese Zaken (VVD).

'Eerst hebben we ons buiten de hoofdstroom van de Europese Unie geplaatst“, zegt Patijn, 'door in juni bij referendum tegen de grondwet te stemmen. Als we nu de deelname aan deze militaire missie naar de Afghaanse provincie Uruzgan afblazen, is onze plaats in de NAVO in het geding.

'Het zou neerkomen op een hele wezenlijke breuk met een politiek die jarenlang gevoerd is. Kabinet na kabinet zag dat het in het belang van Nederland was om je buitenlandse beleid vorm te geven door samenwerking in internationale organisaties. En door het gezag en de effectiviteit van die organisaties te versterken.'

Als permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de NAVO van oktober 2001 tot zijn pensioen afgelopen najaar, was Patijn intensief betrokken bij de voorbereidingen voor de missie. 'We hebben veel moeite gedaan om te zorgen dat de wederopbouw van Afghanistan een NAVO-operatie werd“, zegt hij. 'We hebben daarbij een leidende rol gespeeld. Daarmee zijn we ook verantwoordelijk geworden voor het verdere verloop.'

Patijn gelooft niet dat de NAVO-missie naar Afghanistan in gevaar komt als Nederland afhaakt. 'Het zal enige vertraging opleveren. Maar het zal het verloop van de gebeurtenissen in de wereld niet bepalen. De operatie zal doorgaan met landen die iets meer zelfvertrouwen hebben en ook meer geloof in het nut van de operatie in het algemeen. De NAVO zal er ook geen geloofwaardigheid door verliezen. De enige die hier met een gigantisch blauw oog uit komt, is Nederland.'

Minister Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) zei eind december over de gevolgen van een eventueel afhaken: dan krijg je de koude emmer van je bondgenoten over je heen, maar over anderhalve maand hebben ze ons weer nodig en dan zijn we weer geweldig. Was dat te luchthartig?

'Ik denk het wel. Het gaat om de vraag of Nederland nog wel gezien wordt als een constructieve kracht in discussies over veiligheid en internationale samenwerking. Zal ons bruto nationaal product erdoor afnemen? Nee. Zal Bot nog overal in de wereld ontvangen worden? Ja. Maar je raakt de vanzelfsprekendheid kwijt waarmee Nederland gezien wordt als een stabiele bondgenoot, als een land dat wat voor elkaar krijgt, dat de internationale rechtsorde wil bevorderen - zoals zelfs in onze Grondwet staat.

'Dat soort mooie ambities kunnen we dan wel bijzetten, alle Kamerdebatten en memories van toelichting ten spijt. We maken onze woorden niet waar, we don't put our money where our mouth is. Het gaat om die beeldvorming.

'En we verliezen ons richtingsgevoel. Dat baart me veel zorgen. We hebben altijd beleden dat wij onze belangen het best kunnen behartigen via de Verenigde Naties, de NAVO als hoeksteen van het veiligheidsbeleid, en de Europese Unie. En ik zou ook niet weten wat het alternatief is voor dat beleid“, aldus Patijn.

Volgens de oud-NAVO-ambassadeur is 11 september 2001 voor de discussie over de missie naar Uruzgan nog altijd een cruciale datum. 'De NAVO heeft toen artikel 5 van het Atlantisch verdrag van toepassing verklaard: een aanval op één lid is een aanval op alle leden. Dat was toen een politiek gebaar, waar ook Nederland mee instemde. Nederland heeft ook nooit principieel stelling genomen tegen de oorlog die de Amerikanen voeren met Operation Enduring Freedom. Ik begrijp dan ook niet goed waar de plotselinge aarzelingen over deze stabiliseringsmissie vandaan komen.

'Ik zou het heel gek vinden als de missie wordt afgeblazen, zonder dat dat politieke consequenties heeft - bijvoorbeeld dat D66 eruit wordt gegooid en er nieuwe verkiezingen komen. De onderliggende politieke vraag is er zwaar genoeg voor.'

    • Juurd Eijsvoogel