We horen niet in Afghanistan

Actueler kan theater niet zijn: terwijl Den Haag verstrikt lijkt in de vraag of er een militaire missie naar Afghanistan moet, speelt theatergroep Toetssteen een voorstelling over artiesten die onze jongens in Verweggistan gaan vermaken. Een gammel gezelschapje is het, onder leiding van drie dames die vroeger zelf als een soort Andrews Sisters langs de oorlogsfronten reisden, maar hun emplooi verloren toen er onverhoeds internationale ontspanning uitbrak. En nu willen ze het karwei alsnog afmaken, in het gezelschap van een ietwat overjarig meidengroepje, een geëngageerde rapper (“het is tijd om je hart uit de ijskast te halen/ niet alle moslims zijn radicalen“), een getraumatiseerde ex-militair, een volkse vertierbrenger en nog wat ongeregeld goed.

Toetssteen speelde al in 1982 een oerversie van Onze jongens - toen alles nog heel anders was. Destijds kon schrijver Ger Beukenkamp de mobilisatie van Nederlandse soldaten slechts geloofwaardig maken door met een derde wereldoorlog te dreigen. Van vredesmissies was nog geen sprake. Nu die gemeengoed zijn geworden, heeft hij het stuk geheel herschreven. Alleen het uitgangspunt is gebleven, en daarmee ook een onvermijdelijk euvel: wie liedjes wil laten zingen door derderangs-artiesten, laat zijn publiek dus herhaaldelijk derderangs-nummers zien. Iemand die een hit van Robbie Williams gaat zingen, blijft iemand die een slechte imitatie ten beste geeft. Daar kan de levendige enscenering van Marcel Sijm - die de zaal na de pauze verandert in een legertent met catwalk - niets aan verhelpen.

Eigenlijk hinkt Onze jongens op veel gedachten. De voorbereidingen voor het vertrek vormen een cabareteske reeks losse scènes met veel malicieuze grappen over deze “afgetrapte amusementskaravaan“, allerlei bestaande nummers (van We'll meet again tot Droomland) en een paar nieuwe, waaronder een gaaf lied over het veranderde oorlogsbedrijf: “Soldaten sterven niet meer te land, te lucht of ver op zee/ hun laatste veld van eer is thuis voor de tv.“ Maar naarmate het front dichterbij komt, wordt de toon grimmiger. En dan verandert de variété-achtige satire allengs in een musical, met nummers waarin helaas ook de melodramatiek van dat genre doorklinkt.

Met de dilemma's van die militaire missies - en de vraag wat artiesten daar vervolgens te zoeken hebben - is Beukenkamp uiteindelijk snel klaar. Het is er niet pluis en we horen er niet thuis, veel meer heeft het stuk tenslotte niet te beweren. En dat is wat weinig voor zo'n goed theateronderwerp.

Voorstelling: Onze jongens, van Ger Beukenkamp, door theatergroep Toetssteen. Regie: Marcel Sijm. Gezien: 11/1 in het Werkteater, Amsterdam. Aldaar t/m 5/2. Inl. 020-330 8832, www.toetssteen.nl

    • Henk van Gelder