Strijd tegen de dienstenrichtlijn

Het schrikbeeld is de geprivatiseerde watervoorziening in Groot-Brittannië. “Daar is het water duur, maar wordt er desondanks te weinig geïnvesteerd in onderhoud van het netwerk“, zegt Roeline Knottnerus. “In Londen lekt een groot gedeelte van het water weg door slechte leidingen. Er is kennelijk onvoldoende overheidstoezicht.“

Roeline Knottnerus TNI Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer 060611 Roeline Knottnerus (39) deed Europese studies in Amsterdam (UvA) en werkte als ondertitelvertaler en schrijver. Zij was bestuurslid van de Jonge Socialisten Boyer, Maurice

Knottnerus komt met dit Engelse voorbeeld als haar wordt gevraagd tot welke uitwassen de omstreden Europese dienstenrichtlijn zou kunnen leiden. Doel van de richtlijn is belemmeringen weg te nemen voor dienstverlening over de grens en binnen de EU. Dat moet weer bijdragen aan het streven van de Unie de meest concurrerende economie ter wereld te maken. Toenmalig Nederlands eurocommissaris Bolkestein stelde de richtlijn op, sindsdien wel “Bolkesteinrichtlijn' genoemd.

Knottnerus is coördinator van het GATS-platform, een bundeling maatschappelijke organisaties die grote bezwaren hebben tegen verdere liberalisering van de wereldhandel in diensten, in handelsjargon het General Agreement on Trade in Services. De EU-richtlijn is door het platform, samen met de linkse politieke partijen en de FNV, als verwant thema geadopteerd: “Stop de dienstenrichtlijn'.

Vandaag buigt op initiatief van de SP “Links Europa' zich in Brussel over een gezamenlijke strategie voor de campagne tegen de dienstenrichtlijn. Daarbij speelt de Europese vakbeweging een belangrijke rol. Voor 14 februari, wanneer het europarlement naar verwachting zal stemmen over de richtlijn, hebben de Europese bonden een grote demonstratie aangekondigd in Straatsburg.

“Wat we missen is het sociale aspect; de handelsbelangen krijgen voorrang“, zegt Knottnerus over de dienstenrichtlijn. “Er wordt met de botte bijl gekapt in allerlei beschermende wetgeving - voor consumenten, werknemers, milieu - die nu het leveren van diensten reguleert. Daarna ziet men wel wat er moet worden gerepareerd. Maar bij het vrijmaken destijds van de Europese handel in goederen werd veel omzichtiger te werk gegaan,met talloze wetten voor harmonisering tussen de verschillende lidstaten.“

Symbool voor de dienstenrichtlijn, en schrikbeeld van onder meer de (Franse) vakbonden, is de “Poolse loodgieter', die met mindere (Poolse) arbeidsvoorwaarden zijn Europese collega's het brood uit de mond stoot wanneer hij elders in de EU aan de slag gaat.

Dit gevolg van het “oorsprongslandbeginsel' - dienstenleveranciers kunnen werken op voorwaarden die in het land van herkomst gelden - is mogelijk het meest omstreden deel van de richtlijn. “Er dreigt een kloof tussen arme en rijke EU-lidstaten“, meent Knottnerus. Misgunt zij de Polen hun concurrentievoordeel? “Ach, dat zal niet lang standhouden. Er zal snel alsnog harmonisatie plaatsvinden, maar dan wel naar het laagste sociale niveau: een spiraal naar beneden.“

De kans dat de richtlijn wordt aangenomen is groot. In november vorig jaar stemde een commissie uit het europarlement al in met een fors geamendeerde versie. Knottnerus zet desondanks haar lobby voort. Er gaan binnenkort brieven naar met name conservatieve en liberale europarlementariërs met het verzoek voor maatwerk te zorgen in de richtlijn.

“Eén regel voor alle soorten diensten werkt niet“, stelt Knottnerus. “Je zult per dienst moeten kijken wat nodig is. Drinkwatervoorziening is van algemeen belang, daar zou de nationale overheid over moeten beslissen. Maar volgens de richtlijn is dat niet langer zo, omdat water een dienst is waarvoor moet worden betaald.“