Het beeld

De raad van bestuur van de publieke omroep wil verhinderen dat twee gelijksoortige programma's op hetzelfde moment te zien zijn. Maar het vrijwel tegelijkertijd uitzenden van een populair-genealogisch programma door Nederland 1 en BBC2, daar lijkt geen kruid tegen gewassen.

Jeremy Paxman. BBc2, Who Do You Think You Are BBC

De vergelijking biedt wel de kans om te kijken met welke vooronderstellingen er in Engeland en Nederland zo'n typisch publiek programma over stambomen, historie en identiteit gemaakt wordt.

Zowel Verre verwanten (Teleac) als Who Do You Think You Are (BBC2) tracht de kijker te verleiden tot geschiedenisconsumptie door een Bekende Nederlander of dito Brit in de hoofdrol te plaatsen. Verre verwanten, gepresenteerd door Jan Douwe Kroeske, kiest voor een bekend en een onbekend gezicht, die als koppel een quiz voorgeschoteld krijgen, met vragen over 17de-eeuwse groenten, kinderliedjes en op lichaamssappen gebaseerde mensentypen. Uiteindelijk moeten ze raden wat het beroep is van de verste voorouder - langs één lijn van afstamming - van de bekende (cabaretier Herman Finkers) en de beroemdheid onder de voorouders van zijn gelegenheidspartner. De antwoorden luidden gisteren “herder“ en “Johan van Oldenbarnevelt“.

De toon is een beetje oubollig en traag. Er is veel aandacht besteed aan aankleding en stilering. De persoonlijke betrokkenheid bij de voorouders wordt op afstand gehouden, de dominante gedachte lijkt dat je veel franje moet verzinnen om de mensen thuis te interesseren.

Who Do You Think You Are is ook geen goedkoop programma, maar hier wordt het hele budget geïnvesteerd in de inhoud. Gedurende een uur wordt de hoofdpersoon gevolgd bij naspeuringen die slechts een generatie of drie, vier teruggaan, maar wel langs twee lijnen, van vader en moeder.

Ook in Nederland kennen we Newsnight-presentator Jeremy Paxman: ouder en journalistieker dan Jeroen Pauw, taaier en rebelser dan Paul Witteman. Op vragen als “ben je er trots op voor een kwart Schots te zijn?“ antwoordt hij hartgrondig: ,,wat een belachelijke vraag!“

Ik was allang nieuwsgierig uit wat voor milieu Paxman komt. Het blijkt een welgestelde familie uit Yorkshire te zijn, een springplank voor Cambridge. Maar een bij zijn moeder en een zuster van zijn vader beginnend onderzoek zal de onverstoorbare journalist aardig ontregelen.

Zijn grootmoeder van moederskant bleek een Schotse heilssoldate uit een gezin met elf kinderen. Staand voor een stinkende ruïne in oostelijk Glasgow krijgt Paxman het bijna te kwaad wanneer hij zich realiseert dat zijn overgrootmoeder haar bijstand was kwijtgeraakt door een anonieme brief, die de weduwe bij de kerkelijke autoriteiten aangaf wegens twee buitenechtelijke kinderen.

Maar Paxman breekt compleet als hij hoort dat zijn grootvader, een geslaagde wolhandelaar uit Bradford, beide ouders voor zijn twaalfde aan de tuberculose verloor en toen de fabriek in moest. En dan ontdekt hij nog dat diens grootvader, een arme schoenmaker uit het idyllische Suffolk, noodgedwongen in 1836 met de trekschuit naar de hel van Lancashire en Yorkshire migreerde.

Het is prachtige televisie, die veronderstelt dat de kijker in staat is geschiedenis te begrijpen en waarderen.