Gasles van Rusland

Tot voor kort verkocht het Russische staatsbedrijf Gazprom aardgas aan Oekraïne tegen amper 5 cent per kubieke meter. Om onderhandelingen over een prijsaanpassing kracht bij te zetten, beperkte Gazprom anderhalve week geleden tijdelijk de gasleverantie aan Oekraïne. Prompt werd - mede onder sterke internationale druk - een doorbraak bereikt. Vanaf nu ontvangen de Russen een marktconforme prijs van bijna 20 eurocent per kubieke meter gas. Oekraïne betaalt tijdelijk niet meer dan een eurodubbeltje, doordat duur Russisch gas voortaan wordt gemengd met grotere hoeveelheden nog steeds goedkoop gas uit met name Turkmenistan.

Waarnemers legden direct een verband met de geopolitieke aspiraties van president Poetin. Via deze prijsverhoging werd Oekraïne gestraft voor zijn oriëntatie op het westen sinds de verkiezingen van vorig jaar. Het bewijs: sommige Oost-Europese landen die dansen naar het pijpen van Moskou krijgen hun gas nog steeds voor een prikje.

De hele geschiedenis bezorgde eindverbruikers en politici in Europa de rillingen. De Europese Unie dekt een toenemend deel van haar gasverbruik met importen van elders. Noorwegen en Algerije zijn grootleveranciers. Maar meer dan de helft van al het ingevoerde gas komt uit Rusland, hoofdzakelijk via diverse pijpleidingen in Oekraïne. Toen Gazprom de toevoer afkneep, liepen de leveranties aan Frankrijk en Italië tot met eenderde terug. Inmiddels suist het gas weer onder hoge druk naar westerse afnemers. Maar het incident heeft de lidstaten van de EU hardhandig duidelijk gemaakt hoe kwetsbaar hun energievoorziening is. Wanneer hoofdleidingen uitvallen door een natuurramp, terroristische aanslag of technisch defect, zitten gezinnen in de kou en bedrijven zonder brandstof.

Ogenschijnlijk hoeven we ons in Nederland weinig zorgen te maken. Ons land is immers de grootste aardgasproducent van de Unie. Uit het immense Slochterenveld en tal van kleinere velden putten concessiehouders het afgelopen jaar 90 miljard kubieke meter gas. Het nationale verbruik bedraagt nog niet de helft daarvan. De rest gaat tegen marktconforme prijzen naar afnemers in Duitsland, België, Frankrijk en Italië. Is dat verstandig? Of kunnen we de nationale gasvoorraad beter nog een tijd voor onszelf houden? Het energieverbruik in de wereld blijft sterk groeien. Wie wat bewaart heeft wat.

Daar komt iets bij. De prijzen van olie en aardgas zullen de komende twintig jaar verder stijgen. Hoe langer het gas in de grond blijft zitten, hoe rijker we worden. In de jaren zeventig verkocht Nederland aardgas aan Italië tegen 1,5 eurocent per kubieke meter. Stel dat die opbrengst vervolgens dertig jaar lang tegen 4 procent op de bank was gezet. Dan was de opbrengst van die kuub gas inmiddels aangegroeid tot ruim 5 eurocent. Was dat gas destijds in de grond gebleven, dan kon het nu voor 20 eurocent, het viervoudige, worden verkocht. Wanneer de aardgasprijs de komende twintig jaar stijgt tot boven de 44 cent per kuub, is het maatschappelijk gezien rendabeler de kraan voorlopig dicht te draaien.

De gaswinning is echter in handen van particuliere, winstbeogende ondernemingen. De overheid kan deze concessiehouders niet dwingen het gas in de grond te laten zitten. Anders dreigen enorme schadeclaims. Bovendien is sluiting van eenmaal in exploitatie genomen kleine velden niet handig. Om technische redenen moeten die de eerstkomende tien tot vijftien jaar worden leeggehaald. Dat is anders met het unieke Slochterenveld. Daar kan de gaskraan naar believen open of dicht worden gedraaid. De Gaswet verklaart minister Brinkhorst van Economische Zaken bovendien bevoegd een maximum te stellen aan het gas dat aan het veld wordt onttrokken. Eind vorig jaar is dat plafond voor de eerstkomende tien jaar op 425 miljard kubieke meter bepaald. Dat plafond moet snel naar beneden, om het Slochterenveld meer te ontzien.

Gasunie Trade and Supply is exclusief dealer voor Slochterengas. Bij het afsluiten van exportcontracten houdt Gasunie vanzelfsprekend rekening met het door de overheid gestelde plafond. Bestaande contracten, met een looptijd van tien tot vijftien jaar, moeten uiteraard worden gehonoreerd. Maar door het Slochterenveld te beschermen, dwingt de overheid de Gasunie meer te importeren en lopende contracten met buitenlandse afnemers niet langer te verlengen. Binnenlandse afnemers zullen dan wel bereid moeten zijn meer voor gas te gaan betalen, omdat het verminderde aanbod de prijs opdrijft.

Rusland gebruikt aardgas als strategisch wapen. Den Haag kan dat voorbeeld volgen. Het energiebeleid van de EU stelt weinig voor. Energiereuzen uit de lidstaten dienen daarom samen te werken om als één blok op de wereldmarkt te kunnen opereren. Nederland moet zich sterk maken voor deze optie en daarbij de rol van Gasunie pousseren, ook al staat de vorming van een grensoverschrijdend gasinkoopkartel haaks op het misplaatste Brusselse streven naar liberalisering van de energievoorziening. Verder kan het gaswapen binnen de Unie goede diensten bewijzen. Zo zou ons land Frankrijk via diplomatieke kanalen te verstaan kunnen geven dat het zijn verzet tegen hervorming van het schandalige Europese landbouwbeleid moet opgeven. In ruil daarvoor zou een beperkt aantal jaren extra gas voor de Fransen worden gereserveerd.

Wanneer gaan Nederlandse beleidsmakers op Russische les?

    • Flip de Kam