Terug naar de lijn van imam Khomeiny

Onder president Ahmadinejad is de Iraanse nucleaire politiek aanzienlijk verhard. Hij grijpt terug naar de lijn van imam Khomeiny die elk westers dictaat afwees.

Als de krachtmeting tussen Iran en het Westen over het Iraanse nucleaire programma een voetbalwedstrijd was geweest, stond het nu 2-0 voor de Iraniërs. Gisteren liet Iran door het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) verzegelde onderzoeksfaciliteiten openen in een nieuwe stap richting de door het Westen taboe verklaarde verrijking van uranium. Europa en de Verenigde Staten, die Iran verdenken van een geheim kernwapenprogramma, konden tot dusverre maar weinig tegenstand bieden.

Iran en de EU hebben niet altijd op ramkoers gelegen over het Iraanse atoomprogramma. Onder president Khatami was Iran relatief inschikkelijk. Het accepteerde in 2003/2004 een deal met drie grote Europese landen waaronder alle verrijkingsactiviteit werd opgeschort. Nucleaire installaties werden verzegeld door het IAEA.

Iran zegt een puur vreedzaam programma te hebben, nodig om in de stijgende energiebehoefte van het ontwikkelingsland te voorzien en de lucratieve olie-export op peil te kunnen houden. Bezweringen, beloften, zelfs fatwa's zijn afgegeven om de wereld ervan te overtuigen dat Iran niets kwaads in de zin heeft. Daarnaast is het land ondertekenaar van het nucleaire Non-proliferatieverdrag. Dat verdrag verbiedt Iran niet te werken aan een complete nucleaire brandstofcyclus, inclusief de verrijking van uranium tot 5 procent. Het IAEA heeft 1.000 inspecties in Iran uitgevoerd. Hard bewijs dat het Iraanse regime van plan is om een kernbom te produceren is nooit gevonden.

Maar westerse landen vrezen dat met het voltooien van de splijtstofcyclus Iran niets in de weg staat een kernbom te maken. Het feit dat Teheran zijn verrijkingsprogramma en de bouw van een zwaarwaterfabriek jarenlang geheim hield, zou daarop wijzen. Het IAEA heeft eveneens vragen over het Iraanse programma.

De duidelijke verharding van de Iraanse nucleaire politiek is onderdeel van de nieuwe buitenlandpolitiek sinds deze zomer de neoconservatief Ahmadinejad als president is gekozen. De terugkeer naar de waarden van de islamitische revolutie van imam Khomeiny die Ahmadinejads regering propageert, wordt weerspiegeld in de houding tegenover het Westen. Zelfbeschikking en islamitisch leiderschap zijn dominante thema's in de nieuwe/oude retoriek. Iran wil niet worden gedicteerd door het Westen, was de lijn van Khomeiny en is die van de regering van Ahmadinejad.

In dat kader werd in augustus eerst een conversiefabriek heropend in Isfahan, waar uraniumhexafluoride wordt geproduceerd dat nodig is voor uraniumverrijking. Wat nog rest is de daadwerkelijke verrijking van uranium in de verrijkingsfabriek in Natanz. Dit is het breekpunt voor het Westen. Dan wordt Iran voor de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties gesleept en kunnen er sancties worden afgekondigd, zo hebben de VS en Europa aangekondigd.

Zijn harde opstelling werpt vooralsnog vruchten af voor Teheran. Stap voor stap verlegt het de grenzen van wat het “mag' op nucleair gebied. Het land voelt zich niet bedreigd door Europese dreigementen met sancties of zelfs Amerikaanse (en Israëlische) suggesties van militair ingrijpen.

“Iran is een regionale macht die internationaal invloed wil hebben. Westerse landen moeten dat accepteren. Wij hebben invloed op olie en omringende landen“, vertelde de Iraanse onderminister van Buitenlandse Zaken, Manoucher Mohammadi, eind december tegen deze krant. Daarmee waarschuwde hij dat sancties zullen leiden tot verdere stijging van de olieprijzen en dat een aanval problemen kan veroorzaken voor de Amerikanen in Irak en Afghanistan en voor hun bondgenoot Israël. Een aanval op Iran zal bovendien niet veel meer kunnen zijn dan een gewapende waarschuwing. Het is nauwelijks mogelijk het hele nucleaire programma te elimineren. Voorzover bekend zijn er meer dan 20 nucleaire installaties verspreid over heel Iran. Tenzij totale vernietiging van Irans infrastructuur het doel is. Maar daar is tot nu toe geen draagvlak voor.

De vraag is nu hoe ver de Iraniërs willen gaan. Voor vrijwel alle Iraanse leiders staat vast dat uraniumverrijking in Iran moet plaatshebben. Het overleg met Rusland over verrijking in dat land lijkt tijdrekken. Het is een Iraanse volkswijsheid dat Russen en Engelsen totaal onbetrouwbaar zijn. Het afsnijden van de gasleveranties aan Oekraïne door Rusland, wordt in de Iraanse pers als voorbeeld gegeven. Straks zou dat ook met verrijkt uranium kunnen gebeuren.

Er zijn nu diverse opties. De Europese onderhandelaars komen met een voorstel dat Iran erkent als nucleaire mogendheid, waarbij de VS en Israël zich neerleggen bij gebrek aan effectieve dwangmiddelen. Of Iran stelt escalatie van het conflict uit door weer een tijdelijk akkoord te sluiten. Of het Westen schakelt de Veiligheidsraad in. Hoe dan ook ziet het ernaar uit dat de wereld uiteindelijk moet leren leven met een nucleair Iran, tenzij er bereidheid is tot zeer drastische stappen.

    • Thomas Erdbrink