Soldaten in een oorlog waarin niet gevochten wordt

Wie nog argumenten zoekt om geen militairen uit te zenden naar Afghanistan vindt ze in Jarhead. Niet vanwege het fysieke gevaar, maar vanwege het mentale. Jarhead is de ondubbelzinnige schildering van iets wat we maar het pre-traumatisch stresssyndroom moeten noemen. In literaire termen: existentiële leegte.

Jake Gyllenhaal in Jarhead

En als er al niet talloze goede redenen waren om pacifist te zijn, dan is de letterlijk morele woestenij van Jarhead er nog één. Al zal Anthony Swofford, de ex-marinier en schrijver van de best-sellende memoires over de Eerste Golfoorlog waarop de film is gebaseerd, dat wellicht nog willen nuanceren. In het begin van zijn boek schrijft Swofford namelijk dat ook de meeste films over de oorlog in Vietnam weliswaar als antioorlogsfilms worden beschouwd, maar dat die interpretatie alleen voor burgers geldt. Die zien in klassiekers als Apocalypse Now van Francis Ford Coppola of Stanley Kubricks Full Metal Jacket een moreel statement. Maar, zegt Swofford: “Het doet er niet toe hoeveel Meneer en Mevrouw Jansens er tegen de oorlog zijn. De werkelijke moordenaars die weten hoe ze hun wapens moeten gebruiken, zijn het niet.“ Voor militairen zijn dit soort films pure oorlogsporno, stelt hij.

Hoe dat werkt, zien we in één van de eerste scènes van de film Jarhead als een heel bataljon militairen naar de beroemde Wagneriaanse “I love the smell of napalm'-helikopterscène uit Apocalypse Now zit te kijken alsof het de Sound of Music-meezingbioscoop is. Want ja, Jarhead is heel gemeen cynisch. Ze brullen de teksten, ze blèren de muziek op de soundtrack. Ze zijn er klaar voor.

En ze zullen er klaar voor blijven.

En blijven.

Jarhead gaat een hele film lang over jonge mannen die hebben geleerd dat hun geleerd is dat “Gij zult niet doden', maar dat ze daar in het leger van zeggen: “Fuck that shit'.

Jarhead gaat een hele film lang over jonge mannen à la de door Jake Gyllenhaal gespeelde Swoff, die “op weg naar school de weg zijn kwijtgeraakt' en toen in het leger zijn terechtgekomen. Zij hebben geen ideologische, politieke of economische redenen om oorlog te voeren. “Fuck politics', zeggen ze. “We're here, all the rest is bullshit.“

En waarom ze daar zijn is om te vechten. Maar er valt helemaal niets te vechten. Want in de fotogeniek lege woestijn zijn grondtroepen zinloos.

Jarhead gaat een hele film lang over jonge mannen die in de woestijn zitten te wachten op een oorlog.

En nog wat langer zitten te wachten.

En de tijd doden met wachten, masturberen, trainen, wachten, drinken, masturberen, kotsen, trainen en wachten.

Het is je moeilijk om je voor te stellen dat Jarhead ook maar één moment als oorlogsporno zal kunnen dienen. Swoffs maatje Troy (een fenomenale Peter Saarsgaard) zegt weliswaar: “Oorlog is seksuele opwinding', maar het is opwinding zonder ontlading. Want er is geen strijd, er is geen vijand. Het is masturbatie. En als er dan eindelijk een kans komt om een kogel af te schieten, worden ze van hogerhand tegengehouden, omdat geweervuur een luchtaanval in gevaar zou kunnen brengen. Jarhead is in wezen een film over impotentie. Wat al die gespierde, sexy, gebruinde, ontblote, van testosteron uit elkaar spattende jongemannentorso's opeens heel treurig maakt om te zien. En dan begrijpen we ook meteen wat American Beauty-regisseur Sam Mendes in Swoffords relaas moet hebben aangetrokken. Mannelijk onvermogen is zijn thematiek par excellence.

Zelden werd de totale zinloosheid van moderne non-oorlogen in een mainstreamfilm beter in beeld gebracht. En dan nog wel met de Eerste Golfoorlog als onderwerp, die te boek staat als een “cleane' televisieoorlog, met “weinig' slachtoffers, en die over het algemeen wordt beschouwd als de oorlog die Amerika van z'n Vietnamtrauma afhielp.

Het is alleen onbegrijpelijk dat er in een industrie waarin de prijs van een vat ruwe olie zwaarder telt dan wat er aan ruwe inhoud in een “jarhead' zit (slang voor de gemillimeterde “potdeksel' haardracht van mariniers), een budget voor een film als Jarhead gevonden kon worden.

Of zou er iemand op de as Pentagon-Hollywood stiekem hopen dat deze film een prettige afstraffing is voor de masochist in elke militair?

Jarhead. Regie: Sam Mendes. Met: Jake Gyllenhaal, Scott MacDonald, Ming Lo, Kevin Foster, Peter Saarsgaard, Jamie Foxx, Jacob Vargas, Lucas Black, Brian Geraghty, Evan Jones, Chris Cooper. In: 40 bioscopen.

    • Dana Linssen