Oorlog op de zolders van het stadhuis

Hoog boven in het Rotterdamse stadhuis staan al decennialang maquettes van datzelfde gebouw. Het Nederlands Architectuur-instituut restaureert er dit jaar twintig.

(Foto: Dirk-Jan Visser / Rotterdam: 17-11-2005) Maquettes uit 1913 van gips en karton van ontwerpen voor een nieuw stadhuis in Rotterdam. Hier: Conservator is een maquette aan het schoonmaken. Visser, Dirk-Jan

Is de Tweede Wereldoorlog dan nog maar net achter de rug? Het lijkt er wel op, op de zolder van het Rotterdamse stadhuis. Zo is het een ravage op het binnenterrein van een maquette van het stadhuis, naar een ontwerp van Jan Stuyt. De hoektoren ligt schuin tussen brokken en puin, delen van het dak, hele ramen en stukken gevel zijn weggeslagen en in het plaveisel voor het stadhuis bevinden zich gapende kraters.

Dit is een van de maquettes die al sinds 1920 op de zolder van het stadhuis staan. In 1912 werd een ontwerp-prijsvraag uitgeschreven voor een nieuw raadhuis. Er namen zeven architecten deel, waaronder Willem Kromhout en Michiel Brinkman. De toonaangevende H.P. Berlage werd niet uitgenodigd, vermoedelijk omdat zijn socialistische ideeën niet strookten met de liberale opvattingen van burgemeester Zimmerman.

Twintig maquettes zijn de afgelopen weken van het stadhuis naar het Nederlands Architectuurinstituut (NAi), ook in Rotterdam, gebracht. Vrijdag draagt de Rotterdamse wethouder Kunstzaken, Stefan Hulman, ze officieel over. In de loop van dit jaar worden de maquettes in het NAi gerestaureerd.

Op de zolder van het stadhuis staan sommige schaalmodellen nog altijd op hoge houten raamwerken - je kunt er vanaf “straathoogte' inkijken. Het is onduidelijk waardoor ze beschadigd zijn geraakt. De twintig schaalmodellen die worden overgedragen, bestaan uit twee maquettes en zeventien detailmaquettes van het winnende ontwerp. De maquette van het uitgevoerde ontwerp van Henri Evers staat elders op de zolder, onder het spits toelopende dak met donkerkleurig houten dakbeschot. Er staan ook enkele detail-maquettes, zoals een wit, deels opengewerkt model van de hal van het stadhuis en een ander, prachtig gedetailleerd model van de binnenplaats met zuilengalerij.

De maquette van Evers is al in twee delen uit elkaar geschoven. Een restaurator haalt voorzichtig met een stofzuiger met borstelmondje de dikke, 85 jaar oude stoflaag weg. De losse onderdelen van deze eveneens gehavende maquette zijn tevoren systematisch, alsof het archeologische vondsten zijn, op tafel uitgestald. Behalve de maquette van Stuyt, die van hout en karton is, zijn alle schaalmodellen van gips.

Conservator Ellen Smit van het NAi: “Ze zijn eigenlijk allemaal in de traditie van de Beaux Arts ontworpen, waarbij de gevel als een gedecoreerd kleed over de constructie werd gelegd. Allerlei eerdere stijlen werden geïntegreerd. Zo zie je bij sommige oosterse invloeden, bij andere Art Nouveau- of Hollandse Renaissance elementen.“

Volgens Smit is het uniek is dat de maquettes allemaal betrekking hebben op één gebouw. “Gipsen maquettes zijn ook heel zeldzaam in Nederland. Wij hebben er slechts tien in onze collectie. Bij de restauratie willen we de inwerking van de tijd zichtbaar laten; de maquettes zullen er niet “als nieuw' uitzien.“

Op 21 januari kunnen de maquettes in het NAi worden bekeken. www.nai.nl