Politiek veroorzaakt vertrouwenscrisis

In de discussie over de vertrouwenscrisis tussen overheid en burger wordt over het hoofd gezien dat politici uit angst om fouten te maken weinig opzienbarends durven, betoogt Marjolein van Asselt. Ze durven best, maar beseffen niet dat nieuw beleid vaak ten koste gaat van de burgers, meent daarentegen Lukas van Spengler.

De oorzaak van de vertrouwenscrisis ligt volgens Marc Bovens (Opinie & Debat, 31 december) vooral bij burgers, maar anderen, zoals Tom Zwitser en Ton Horrevorts (Opiniepagina, 2 januari), stellen dat de overheid zelf de oorzaak is. Wie heeft gelijk?

Als burgers ontevreden zijn, kijk dan eens naar de resultaten van het beleid. “Een frustrerende ervaring wordt als bewijs aangevoerd voor een algemeen disfunctioneren“, aldus Bovens. Laten wij hem tegemoetkomen en drie terreinen bezien: terrorisme, werkloosheid en Europa. We vergeten daarbij niet dat de overheid vaak symptomen in plaats van oorzaken bestrijdt.

Het is noodzakelijk de symptomen van terrorisme intensief te bestrijden, maar wat doen we met de “voedingsbodem' van vele duizenden jongeren met een gebrekkige opleiding, werkloos zijn, veelvuldig afgewezen bij sollicitaties wegens hun buitenlandse naam? Deze kanslozen zien de rijkdom van anderen en mogen verwachten zelf hun leven lang achtergesteld te blijven. Zij verlangen erkenning van hun eigen waarde en zoeken daartoe houvast zoals in religie, criminaliteit, of drugs.

Laat het Bovens duidelijk zijn: over tien jaren zullen slechts weinigen begrijpen dat wij met onze politiek zo kortzichtig deze situatie konden laten ontstaan en dat we deze zo lang hebben laten doorgaan. Want ondanks mooie woorden ontbreekt nog steeds een concrete aanpak van de voedingsbodem. Al is het verheugend dat Wouter Bos in zijn boek Dit land kan zoveel beter radicale voorstellen doet om de basis van dit probleem aan te pakken en te voorkomen dat getto's voor allochtonen ontstaan.

De keus van economische groei en innovatie in reactie op de massale werkloosheid leidt al jaren niet tot bevredigende resultaten. De Nederlandsche Bank komt met een onwerkelijke oproep méér te besteden.

De politiek biedt geen enkel beeld van wat de gewenste groei zou kunnen inhouden. Materiële groei om extra werk te scheppen werd een doel op zichzelf, losgekoppeld van de maatschappelijke werkelijkheid, waar betere machines werk overnemen en de markt verzadigd raakt.

Zou Bovens niet zien dat “de politiek' ook hier slechte resultaten boekt? Een procent tijdelijk herstel lost niets op. Kent hij de kostbare en falende innovatie-aanpak?

De unieke identiteit van Europa in de wereld berust op de rijke diversiteit van culturen die geografisch met elkaar verbonden zijn. De huidige politiek gericht op Europese eenwording maakt precies dat unieke kapot. Want schaalvergroting en overdracht van besluitvorming naar Brussel leiden onvermijdelijk tot de honderden oncontroleerbare comités van deskundigen en belanghebbenden die van bovenaf een lawine van regels opleggen om hun eigen verkokerde beleidsdoelen en belangen voorrang te geven. Met eenwording bestrijdt de politiek het symptoom dat het moeilijker wordt tussen landen verdragen te sluiten over grensoverschrijdende problemen.

Als een doel op zichzelf kan deze operatie dan ook slechts slagen ten koste van burgers die als patiënten onder de gevolgen lijden. Het lijkt een teken van de beperkte visie van de Europadeskundigen dat voor zover na te gaan deze constatering nergens te vinden is in de overvloed aan symposia, artikelen en dikke rapporten over Europa.

Deze voorbeelden bevestigen dat de oorzaak van de vertrouwenscrisis ligt bij het beleid. Dit besef is bezig de politiek wakker te schudden, als voorwaarde om tot betere resultaten te komen. Maar de visie van Bovens dat de oorzaak bij de burgers ligt, sust de politiek in slaap.

Zo maakt hij herstel van vertrouwen tot een zelfstandig doel, omdat hij binnen zijn vakgebied ziet dat een gebrek aan vertrouwen het bestuur bemoeilijkt. Zo dreigt ook hier schadelijke symptoombestrijding door deskundigen. Kortom: er is méér nodig dan aandacht voor “de uitstraling van Balkenende'.

www.nrc.nl/opinie:- Artikel Bovens “Maar de leefomgeving veilig, overzichtelijk en vertrouwd'- Interview met Van Duijn “Nederlanders moeten stoppen risico's uit te bannen' - Artikel Horrevorts “Vertrouwen krijg je door het te geven'- Artikel Zwitser “Onderneem tot je erbij neervalt'

Lukas van Spengler was tijdens de kabinetten-Lubbers en -Kok raadadviseur van de minister-president. Hij is de auteur van “Crisislessen' (1983) en “Hoe waarden veranderen' (1994).