“Niet voorbereid op een uitbraak'

Turkije is de afgelopen twee weken in de ban van de vogelgriep geraakt. In oktober was er ook al een uitbraak, maar er is geen direct verband met het huidige virus.

ROTTERDAM, 10 JAN. - Opeens is de vogelgriep overal in Turkije. Niet alleen meldt de overheid steeds meer verdenkingen van menselijke besmettingen - vijftien in totaal - de ziekte heeft zich ook onder het pluimvee door het hele land verspreid. Gistermiddag telde het ministerie van Landbouw al verdenkingen in 13 van de 81 provincies die het land telt. In nog vijf andere wordt besmetting vermoed. Heeft het virus zich in twee weken meer dan 1600 kilometer verspreid van de oostelijke grens met Armenië tot aan Istanbul?

Die snelle verspreiding hoeft volgens deskundigen evenwel niet te betekenen dat het virus zich al veel langer in Turkije ophoudt, dan zou kunnen worden verondersteld op basis van een eerdere uitbraak in het westen van het land, half oktober.

Joan Lubroth, vogelgriepdeskundige van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties (FAO), zei gisteren dat er geen reden is aan te nemen dat Turkije in oktober niet adequaat heeft gereageerd op de uitbraak in het westen. Uit genetische analyses blijkt namelijk dat het jongste vogelgriepvirus meer lijkt op de H5N1-virussen uit China en Oekraïne dan op het virus (ook H5N1) dat eerder in West-Turkije werd aangetroffen.

Wel zei Lubroth afgelopen weekeinde nog in de The New York Times dat in het arme oosten veel minder adequaat is gereageerd dan eerder in het westen. Dat vindt ook hoogleraar virologie Ab Osterhaus: “Men was niet voorbereid op een uitbraak. Het oosten van Turkije lijkt wat dat betreft toch meer op een Aziatisch land.“ Opvallend is dat de eerste meldingen van vogelgriep onder pluimvee in Oost-Turkije ongeveer op het zelfde moment kwamen dat de eerste mensen ziek werden.

Ook de berichten van de Turkse overheid over de jongen die als eerste ziek werd, roepen vragen op. Twee dagen nadat het ministerie van Volksgezondheid meldde dat de jongen niet was overleden aan griep, laat staan aan H5N1-vogelgriep, kwam het ministerie met een tegenovergestelde bewering.

Deskundigen roepen al lang op tot intensievere controle op vogelgriep, vooral in arme landen. In september vorig jaar constateerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat de meeste landen met vogelgriep geen mogelijkheden hebben om boeren te compenseren voor het verlies van afgemaakt pluimvee. Daarom hebben boeren weinig zin ziekte te melden. Zieke vogels worden vaak opgegeten.

WHO, FAO en de mondiale veterinaire organisatie OIE (Office Internationale de Epizooties) hebben weliswaar een mondiaal systeem opgericht voor de opsporing van dierziekten, maar dat functioneert “op de ene plek beter dan de andere“, aldus Osterhaus.

In oktober vorig jaar meldde de WHO dat de komende jaren 260 miljoen dollar nodig is voor anti-griepmaatregelen in ontwikkelingslanden. Volgende week houden de Wereldbank, de Chinese overheid en de Europese Commissie in Peking een donorconferentie. Daarvoor zijn 90 landen en 25 organisaties uitgenodigd.

De vraag is wat er zal gebeuren als de vogelgriep niet kan worden ingeperkt. De vogeltrek vanuit Turkije naar de oostelijke Sahara is in november gestopt. Trekvogels die nu in het land zijn, zijn wintergasten uit Noord-Rusland. De trek naar Afrika begint pas weer in de volgende herfst.

De WHO toonde zich in oktober bezorgd over de risico's van de vogelgriep voor Afrika. De gewoonte om kippen aan huis te houden, zorgt dat de mogelijkheid van besmetting alom aanwezig is. Bovendien is er weinig onderzoekscapaciteit. “Als er menselijke gevallen optreden, is het onwaarschijnlijk dat die vroeg opgespoord worden“, aldus de WHO.

Los daarvan: doktoren in Afrika hebben hun handen al vol aan ziektes als tbc en malaria.

    • Hester van Santen