Honderd maal een mop met baard

In het Amsterdamse komiekencafé Toomler vond gisteren de première plaats van The Aristocrats, een documentaire waarin zestig Amerikaanse komieken één vieze mop vertellen: “Het is als het spelen van een jazz standard.“

Hans Teeuwen(r) interviewt een van de regisseurs van 'The Aristocrats' Paul Provenza Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer 060109 Boyer, Maurice

“Het is smerig, vals, vulgair en walgelijk, maar wij zien het graag als een liefdesverhaal“, zegt de Amerikaanse komiek Paul Provenza tegen zijn Nederlandse collega Hans Teeuwen. De zaal lacht. De documentaire die Provenza net heeft laten zien, The Aristocrats, bevat het grootste aantal vieze woorden en plastische beschrijvingen ooit in een Amerikaanse film vertoond. En inderdaad, “een kinderbadje vol geaborteerde foetussen“, dat vond Provenza ook wel ver gaan. Maar: “Alles mag, als het maar grappig is.“

Gisteravond was in het keldercafé Toomler, naast het Amsterdamse Hilton hotel, de Nederlandse première van Provenza's documentaire over stand-up comedy: The Aristocrats. Toomler is het onderkomen van het bekende komiekencollectief Comedytrain, dus organisator Raoul Heertje had zijn hele stal uitgenodigd, onder wie de grappigste mensen van Nederland: Hans Teeuwen, Theo Maassen, Thomas Acda, Jan-Jaap van der Wal, Marc-Marie Huijbregts, Eric van Sauers, Micha Wertheim, Ad Visser.

Een passend publiek, want The Aristocrats bevat optredens van de grappigste mensen van de Verenigde Staten, volgens Provenza. Voor doorsnee kijkers bevat de film maar een paar bekende gezichten, Robin Williams, Whoopi Goldberg, Chris Rock, Eric Idle (Monty Python), de tekenfilm South Park en Jason Alexander (Seinfeld). Maar de komieken in de kelder herkennen in de zestig komieken veel meer voorbeelden en reageren enthousiast. Zelfs het ontbreken van ondertitels en het haperen van de dvd-speler kan de sfeer niet drukken.

Provenza heeft de parade van stand-up sterren opgehangen aan één grap: The Aristocrats. Deze mop met een flinke baard is voor komieken onder elkaar een soort running gag; ze vertellen hem zelden of nooit aan het publiek, maar graag onder elkaar. Het middelste deel van de mop geeft de komieken aanleiding voor eindeloze variaties waarin ze hun humoristische, gore geest de vrije loop kunnen laten. Om de beurt vertellen ze hun variant of filosoferen over de mop. Incest is het vaste thema, maar binnen dat thema variëren zij lustig met poep, bloed, sperma, braaksel, acrobatische toeren en lichaamsopeningen. Een vader penetreert bijvoorbeeld zijn zoon in zijn lege oogkas nadat deze zijn oog heeft verloren bij een gewelddadige actie. Ook is er een variant waarin de vader het met zijn hoogzwangere vrouw doet en intern oraal wordt bevredigd door zijn ongeboren baby, waarna deze ter wereld komt en verder deelneemt aan de handelingen (“Een geboorte is zoiets prachtigs“). Opmerkelijk is het optreden van een pantomime-artiest die de seksuele handelingen uitbeeldt met een stralende artiestenlach op zijn bevroren gezicht. Niet alleen is The Aristocrats een ode aan de stand-up comedy, maar ook aan het eeuwenoude genre van de vieze mop. “Een feelgood film vol fecaliën“, noemde Newsweek de documentaire.

Nee, echt leuk is de basismop niet, zegt Provenza, en niet alleen de rotjochies van South Park begrepen hem niet: “Maar ik vergelijk het met jazz. Je speelt een standard, je begint en eindigt met het thema en daar tussenin kun je er op los improviseren. Juist in die variaties kun je je eigen stijl leggen.“ Zijn gesprekspartner Hans Teeuwen, die onlangs is gestopt met zijn carrière als komiek, voelt zich overigens slecht op zijn gemak in de rol van interviewer. Als hij merkt dat hij in zijn vaste Teeuwen-routine vervalt, waarin de gast voornamelijk als pispaal dient, laat hij het vragen stellen aan de zaal over. Provenza laat zich door Teeuwen geenszins uit het veld slaan.

Provenza vertelt over de vreemde weken na de aanslag op het WTC van 11 september 2001. Op een benefietavond voor stand-up comedians vertelt komiek Gilbert Gottfried een 9/11-mop, maar hij wordt teruggefloten door het publiek. Te vroeg, roept iemand in de zaal. Dan begint Gottfried The Aristocrats te vertellen. De zaal ligt aan zijn voeten, rollend van het lachen. Provenza: “Dat was een belangrijke daad. Door het vertellen van die mop, die secret hand shake van komieken, zei hij in feite: Fuck you, dit is toch waarvoor we betaald worden? Hij wees de andere komieken op hun taak in het leven.“

The Aristocrats draait vanaf 9/2 in de bioscoop