Geen rock-cd's, geen boeken, wel een kritische film

Iran blijft een vat vol tegenstrijdigheden. Er waait een een conservatieve wind, maar een eerder verboden film draait nu.

Basplayer Ali Reza Pourasad (24), Yahya Alkhasa (24, drummer), Salmak Khaledi (23, trumpet), Shervin Shahamnipour (27, gitar), Sardar Sarmast (23) from 127 band in Tehran. Nothing has changed much for Iranian youths since hardliner Mahmoud Ahmadinejad became president. Some have a feeling of being without hope for the future. "We never were allowed to come out with a cd anyway", a band member said. Iraanse rockband 127 Polaris image

Het is koud in de piepkleine studio, al is dat laatste wellicht een groot woord voor een omgebouwde voormalige broeikas naast een flatgebouw in Teheran. De vijf leden van de Iraanse rockband 127 zetten snel een nummer in om warm te blijven. De Iraanse neoconservatieve president Mahmoud Ahmadinejad mag dan wel liever zien dat alle westerse muziek verboden wordt, 127 speelt alleen maar Engelstalige rock en de band is niet van plan daarmee te stoppen.

Drie keer per week komen de bandleden, tussen de 23 en 27 jaar oud, bijeen om te oefenen. Na klachten over geluidsoverlast en interesse van de moraalpolitie zijn ze verdreven naar de broeikas. Met dekens en tapijten hebben ze het hok geluiddicht proberen te maken. “We are the soldiers of the lost brigade“, zingt Sohrab Mohebbi (25), de voorman van 127 in een gelijknamig nummer. Salmak Khaledi (23) op schuiftrompet moet zijn instrument schuin de lucht in steken om niemand in de kleine ruimte te verwonden.

President Mahmoud Ahmadinejad droeg half december de staatszenders op geen westerse muziek meer te draaien. Niet dat daar zoveel van te horen was op de Iraanse radio en televisie. Sinds de islamitische revolutie van 1979 is westerse muziek en Iraanse popmuziek semi-verboden in Iran.

Alle kunstproducties moeten officieel worden toegestaan door het ministerie van Islamitische Leiding en Cultuur. Dit meet het islamitisch gehalte van culturele uitingen, zoals films, boeken en muziek. Een film die volgens het ministerie te ver gaat, wordt niet in circulatie gebracht. Datzelfde geldt voor boeken en muziek. Tijdens het presidentschap van de hervormer Khatami werden de teugels van de censuur door het ministerie wat gevierd. Films en boeken die redelijk kritisch waren over Iran werden uitgebracht. Lokale popzangers kregen toestemming om concerten te geven.

Muziek is overal aanwezig in Iran. In de straten van Teheran klinkt uit veel auto's westerse muziek of nummers van Iraanse popzangers die woonachtig zijn in de Verenigde Staten. Op - illegale - feestjes wordt op dezelfde muziek gedanst. Iedere Iraanse taxichauffeur heeft wel bandjes van zangeres Haideh of de Duitse band Modern Talking.

Veel westerse muziek is zelfs openlijk verkrijgbaar. “De concerten zijn minder geworden, maar wij hebben niet gehoord welke muziek precies is verboden“, zegt Babak Chamanara, eigenaar van muziekzaak Beethoven MC. De winkel, een van de bekendste in Iran, verkoopt cd's van de Franse zanger Charles Aznavour, maar ook dvd's van de Amerikaanse band Radiohead en zangeres Shania Twain.

Het is voor niemand duidelijk wat wel en niet kan in Iran. Na de verkiezingsoverwinning van Ahmadinejad en diens neoconservatieven is het ministerie van Islamitische Leiding en Cultuur bijna volledig van hervormers gezuiverd. De nieuwe minister, Hossein Saffar-Harandi, heeft diverse malen opgeroepen (opnieuw) ten strijde te trekken tegen de “westerse culturele invasie'. Sinds de machtswisseling zijn er vrijwel geen vergunningen voor nieuwe boeken afgegeven, zo zeggen uitgevers. Boeken van bekende Iraanse schrijvers zoals Sadegh Hedayat zijn weer verboden. Aan de andere kant zijn er wel nog steeds nieuwe films in de bioscopen, en sommige zijn behoorlijk kritisch.

Op dit moment draait de film MAXX in Teheran. Twee jaar geleden was de film verboden door het ministerie, dat toen nog in handen van hervormers was. In de film worden verscheidene taboes doorbroken als de in Los Angeles wonende, uitgerangeerde Iraanse popzanger Maxx bij toeval wordt uitgenodigd voor een optreden in Teheran. De film eindigt met een dansende minister van Cultuur, te midden van andere dansende notabelen. De boodschap van de film: we kunnen wel van alles verbieden, maar niet tegenhouden. Waarom de film juist nu wel mag verschijnen, is volledig onduidelijk.

De rockband 127 valt echter totaal buiten de bandbreedte van wat wel en niet kan in Iran. Ze had vorige week wel een klein concert in het muziekinstituut van Teheran, het vijfde sinds vijf jaar. “Maar we mogen absoluut geen cd uitbrengen“, vertelt zanger Mohebbi van 127. “We oefenen drie keer per week, maar we hebben nog nooit een hit gehad.“ Dat is frustrerend. “We hebben genoeg materiaal voor drie cd's“, zegt gitarist Shervin Shahamipour (27).

Er zijn andere manieren om muziek te verspreiden in Iran. Vier jaar geleden won de band een ondergronds muziekfestival. Sindsdien wordt de muziek op hun website (www.127band.com) duizenden keren per week gedownload, door een steeds grotere groep fans.

Het buitenland heeft ook interesse voor de Iraanse rockers. Vorig jaar had de band drie optredens in de Verenigde Staten. Het jaar daarvoor waren ze in Italië. “We hadden ons ingeschreven voor een aantal festivals en werden uitgenodigd“, zegt Mohebbi. “We willen graag meer in het buitenland optreden, maar het is erg moeilijk om vanuit hier contacten te leggen“, zegt Mohebbi. “Ze denken dat alle Iraniërs net zo zijn zoals de overheid.“

In hun nummer My sweet little terroristsong, leggen de leden van 127 uit hoe Iraniërs op westerlingen overkomen:

We appear on their TV shows like creatures from another planet ()

I'm detained

from the axis of evil

I'm the right hand of the devil.

De band heeft in allerlei internationale bladen gestaan, maar altijd in een politiek kader. “Als iemand over honderd jaar over ons leest denken ze dat we politici waren, in plaats van muzikanten“, zegt Mohebbi. “We zijn nog nooit geslagen door de politie, maar we worden wel gecensureerd“, vult bassist Ali-Reza Pourasad aan. “Zo moet je het zien.“

Duidelijke richtlijnen ontbreken omdat uiteindelijk sociale regelgeving moeilijk kan worden afgedwongen in Iran. “Het is vrijwel onmogelijk om muziek te verbieden. Alles komt het land binnen via reizigers, internet en satelliet“, zegt Chamanara, eigenaar van een cd-winkel. “Er is een soort gedoogbeleid in Iran, met af en toe een waarschuwing. Dat lijkt me een goede conclusie.“