De liberaliserende opmars van de Turkse digitale televisie

Echt een lekkere stoot, die Samantha uit Sex and the City, vindt Yunus Öz, als hij bij mij thuis op de bank televisie kijkt. Voordat hij de Amerikaanse serie over het wel en wee van drie vrijgezelle dames in New York op televisie zag, kon Yunus zich niet voorstellen dat vrouwen zo gedecideerd en zelfbewust van seks konden genieten. Maar met name Samantha, de blondine die zo ongeveer elke aflevering een nieuw vriendje vindt, heeft hem aan het denken gezet. “Als Turkse vrouwen nu eens iets meer op Samantha leken en gewoon iets meer van seks zouden genieten, dan...“ Hij maakt de zin niet af maar één ding is duidelijk: Samantha heeft de opvattingen van Yunus over vrouwen en seks voor altijd veranderd.

Comedymax heet de zender die Sex and the City in Turkije uitzendt. Zij maakt deel uit van Digiturk, het bedrijf dat sinds 1999 digitale televisie in Turkije verzorgt. Naast de belevenissen van de drie ongetrouwde dames in New York vertoont Digiturk ook Amerikaanse hitseries als Friends, Will & Grace (beide op Comedymax), Lost en Alias (op DiziMax). En zo stapt de abonnee op Digiturk voor zo'n 30 Turkse lire (20 euro) een universum binnen dat mijlenver verwijderd ligt van de traditionele Turkse normen en waarden. In Turkije trouw je maar één keer. Ross (Friends) verbond zich in de echt met een lesbienne, trouwde toen hij dronken was een tweede keer met Rachel en bevruchtte haar eveneens in een dronken bui. Homoseksualiteit is in Turkije een groot taboe. Maar in Will en Grace worden er continu grappen over gemaakt. Europeanen denken graag dat het de Europese Unie, waarvan Ankara lid wil worden, is die Turkije verandert. Maar als ik mijn vriend Yunus zie kijken naar Digiturk denk ik even iets anders: het is deze digitale tv met zijn bombardement met uitingen van een liberale westerse levensstijl die de normen en waarden van dit land verandert.

Ertan Özerdem is de directeur van het digitale bedrijf. Hij is het ermee eens dat televisie een enorme invloed heeft, maar in het geval van Digiturk zet hij daar een kanttekening bij. “Wij hebben nu zo'n miljoen abonnementen“, zegt hij. “Dat betekent dat ongeveer 3,5 miljoen mensen naar Digiturk kijken.“ Maar zoals vaker in Turkije is het de stedelijke elite die voorgaat bij verandering. “Bijna 50 procent van onze abonnementen is in Istanbul“, zegt -zerdem. “Als je Ankara en Izmir erbij optelt , kom je op 60 procent.“ Bovendien kijkt in de steden vooral de elite (de A en B- groepen) naar digitale televisie. De kijkers van ComedyMax zijn zelfs A+.

Maar dat gaat veranderen, aldus Özerdem . Bij speciale voetbalwedstrijden nemen restaurants en cafés vaak een tijdelijk abonnement op de digitale televisie, waardoor de kijkcijfers omhoog schieten. En dit jaar komt Digiturk met speciale pakketten die toegespitst zijn op het platteland - goedkoop, met meer regionaal nieuws en vooral ook met streekvoetbal. “Een zender als National Geographic zal de mensen op het platteland zeker aanspreken“, zegt Yunus Öz. “In dorpen ben je altijd met beesten bezig en National Geographic heeft toch altijd van die natuurprogramma's?“

Maar met de verspreiding naar het platteland zal de digitale revolutie ook haar grootste gevaar ontmoeten: de Turkse burger die het te ver vindt gaan. RTÜK heet de waakhond die toezicht houdt op de kwaliteit en goede smaak van televisie. Gewone Turkse televisiekanalen krijgen per jaar honderden klachten over zich uitgestort via de RTÜK. Digiturk kreeg het nog slechts enkele keren aan de stok met de waakhond. Het moest vorig jaar een aantal soft-seks kanalen van de buis halen en kon ook de film Kill Bill - na een stroom van klachten wegens extreem geweld - niet meer uitzenden.

Probleem met de RTÜK, aldus -zerdem, is dat de klachten niet systematisch worden verwerkt. Als een iemand zijn familie en kennissen mobiliseert en iedereen belt, staat dat automatisch als een “grote' klacht te boek. De meeste klachten, zegt -zerdem, komen met betrekking tot de voetbalkanalen. “Mensen vinden dat commentatoren bevooroordeeld zijn en worden dan boos.“

Yunus wordt dat bepaald niet. Thuis zou hij snel weg moeten zappen als zijn ouders de kamer zouden binnenkomen bij Sex and the City, maar bij mij kan hij ongestoord van Samantha genieten. Wellicht dat, als Digiturk zijn plannen doorzet, Samantha dit jaar ook op het Turkse platteland van seks zal genieten. Wie kan dan nog ontkennen dat digitale tv Turkije verandert?

    • Bernard Bouwman