Actie om de vogelgriep

Turkije heeft door de vogelgriep die in het land nu om zich heen grijpt, zowel een medisch als een politiek probleem. Net als andere landen waar het Aziatische vogelgriepvirus H5N1 toesloeg en menselijke slachtoffers eiste, moet Turkije niet alleen de besmetting bestrijden maar ook de publieke onrust. Adequate uitvoering van deze taken laat vooralsnog op zich wachten. Hoewel de vogelgriep er al in oktober vorig jaar werd gesignaleerd, lijken de Turkse autoriteiten pas na de eerste drie dodelijke slachtoffers wakker te zijn geworden - en dat slechts met moeite. De trage reactie, de slechte voorlichting en de ineffectieve methode van ruimen hebben tot onrust onder de bevolking geleid. De vragen of en hoe Turkije deze beproeving doorstaat, hebben nu de aandacht van Europa. Allereerst omdat Turkije dichtbij is, maar ook omdat het land in verband met zijn gewenste EU-lidmaatschap zeker zal worden beoordeeld op het vermogen deze crisis doortastend aan te pakken.

Ter plaatse voorlichten, ter plaatse bestrijden en ter plaatse zo rigoureus mogelijk ruimen - dat zijn enkele belangrijke uitgangspunten bij uitbraak van de vogelgriep. Aan geen van deze drie lijkt in Turkije te zijn voldaan. De grootte van het land en de armoede in de streek waar de doden vielen, spelen een rol. In Oost-Turkije kan op veel plaatsen niet worden “opgehokt' omdat kippen en eenden geen aparte ren hebben. Het gevogelte moet dan in huis worden opgenomen, hetgeen het besmettingsgevaar vergroot. Het is voor mensen moeilijk om met het heersende virus besmet te raken, maar door intensief contact met zieke vogels kan dit wel degelijk gebeuren. En wie besmet wordt, loopt het risico te overlijden.

De ogen zijn nu gericht op de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het Europese Centrum voor Ziektepreventie, die in Oost-Turkije onderzoek doen naar de vogelgriep. Het is hun taak om de aard van de besmetting te achterhalen en antwoord te geven op de vraag of het virus van mens op mens is overgesprongen - daarmee mogelijk een nachtmerriescenario in gang zettend van een grote epidemie of pandemie. In het geval van Turkije wordt dat tot nu toe voor onwaarschijnlijk gehouden. Er is overigens nog niets bekend over de vraag waardoor de kans op transmissie - overdracht van de vogelgriep van mens op mens - wordt bepaald.

De H5N1-vogelpest, die twee jaar geleden in Zuidoost-Azië uitbrak en oversloeg naar Turkije en Oost-Europa, is nog steeds niet onder controle. Van een pandemie is geen sprake, maar de griep woekert als een veenbrand. In Azië blijven uitbraken voorkomen. Het virus muteert en maakt mensen ziek, met dodelijke gevolgen.

De zaak-Turkije toont aan hoe slecht overheden op de ziekte zijn voorbereid en hoe ondoelmatig de bestrijdingsmaatregelen zijn. De kritiek van de WHO daarop heeft kennelijk haar uitwerking gemist. Het gevoel van urgentie is nog steeds te gering. De tijd is dan ook rijp voor een grootschalige, gecoördineerde aanpak in Europa met voorlichting, vaccinatie en zorgvuldig uitgevoerde voorzorgsmaatregelen. Istanbul-Brussel-Amsterdam is in vogelvlucht slechts een geringe afstand. En wat daar is, komt vrijwel zeker hierheen.