Turkije is voorlopig niet van vogelgriep af

De vogelgriep heeft drie levens in Turkije geëist. Gisteren testten drie mensen in Ankara positief voor het H5N1-virus. Vandaag werden vijf mogelijke gevallen gemeld. In totaal zijn nu veertien Turkse gevallen bekend. Valt de crisis te bedwingen?

ISTANBUL, 9 JAN. - Zomaar wat taferelen uit de streek rond Dogubayazit, de stad in Oost-Turkije waar de kinderen vandaan kwamen die vorige week aan vogelgriep overleden. Een vrouw ontsteekt in woede als medewerkers van de veterinaire dienst, in beschermende pakken en kapjes voor de mond, haar kippen komen ophalen. “Mijn kippen hebben niets“, zegt ze in een Turks met een zwaar Koerdisch accent, terwijl ze de kippenren afsluit. “Hier verderop zijn de kippen ziek, maar ik heb mijn kippen altijd hier gehouden, die van mij zijn gezond.“ En ze houdt de sleutel van de kippenren stevig tegen zich aan, ongevoelig voor het argument dat ze compensatie krijgt voor de vogels. “Ga weg“, schreeuwt een man op een andere plek als de veterinaire dienst ook aan hem een bezoek brengt. “Het zijn mijn kippen, ik word ziek, niet jullie, ga weg.“

De stemming is somber in Turkije, enige dagen nadat definitief werd vastgesteld dat de kinderen uit Dogubayazit wel degelijk waren overleden aan vogelgriep. Gisteren werd bekend dat het H5N1-virus verder is opgerukt naar het westen: in Ankara testten drie mensen positief. In Buyukcekmece, bij Istanbul, is het virus vastgesteld bij dode vogels. De Turkse autoriteiten hebben ziekenhuizen in het gehele land opdracht gegeven zich voor te bereiden op de komst van meer patiënten. Overal in Turkije meldden zich de afgelopen dagen al angstige mensen die, na contact met gevogelte, begonnen te hoesten. Het meest tragische geval had plaats in Yalova: een familie op de vlucht voor eerwraak meldde zich bij een kliniek. De hele nationale pers was er. De familie had geen griep, maar duidelijk was nu wel voor de achtervolgers waar de familie zich bevond. In geen apotheek is het medicijn Tamiflu meer te krijgen en in Oost-Turkije is er ook een run op beschermende maskers en handschoenen. In de Turkse media deelt een lange lijst geleerde professoren hun bezorgdheid met het publiek. Hun boodschap is duidelijk: Turkije is voor de voorzienbare toekomst niet van de vogelgriep af. Het beste wat dit land kan doen, is met de ziekte leren leven.

Dat mensen hun kippen niet willen laten slachten, is maar een van de problemen. In Dogubayzit tekende overigens slechts een minderheid verzet aan tegen de ruiming: de meerderheid van de bevolking meldde zich vrijwillig bij de veterinaire dienst, hun vogels vaak al voorverpakt in zakken met zich meebrengend. Zo groot was de angst dat op andere plekken in Turkije gevogelte levend in een kuil werd gejaagd. Bulldozers begroeven hen daarna levend met zand. In één geval werden vogels levend verbrand. In Oost-Turkije zijn inmiddels 40.000 vogels geruimd.

Locatie van Turkije is het grootste gevaar

Maar de logica van het virus is dat alleen 100 procent vernietiging van gevogelte in een risicogebied verdere verspreiding voorkomt. En in Dogubayazit, juist zoals bij een uitbraak van het virus in oktober in West-Turkije, is er verzet.

Daarbij komt nog dat verdere verspreiding toch al moeilijk tegen te werken valt in een land als Turkije. In Nederland werd enige jaren geleden, toen vogelgriep werd vastgesteld, de ophokplicht ingevoerd om zo gevogelte te beschermen. Maar in Oost-Turkije zijn op veel plekken de mensen zo arm dat ze niet eens een aparte kippenren hebben. Zulke arme mensen kunnen alleen kippen ophokken in hun eigen huis - maar dat leidt weer tot extra nauw contact tussen kip en mens en volgens deskundigen is dat nu juist de oorzaak van overdracht van het virus op mensen.

Veel Turken stellen zich vragen bij het vermogen van de overheid om de crisis aan te pakken. Vorige week maandag nog, toen alle tekenen er al op wezen dat het eerste kind aan vogelgriep was overleden, haalde regeringswoordvoerder en minister van Justitie Çiçek nog uit naar “overijverige“ doktoren die het allemaal beter dachten te weten. Die doktoren kregen woensdag gelijk. Vrijdag bood Çiçek op televisie zijn excuses aan maar veel Turken bleven zitten met de gedachte dat de overheid vier dagen had zitten suffen.

Dat was niet het enige. Bij een aantal wegen bij de zone die in quarantaine is geplaatst, was er geen politie te bekennen. Bij Erzurum kon de gendarme, die op het platteland politietaken uitoefent, alleen maar vragen of mensen gevogelte in de kofferbak van hun auto hadden - om het daarna verder te controleren was door gebrek aan wettelijke volmachten niet mogelijk. En een burgemeester van een dorpje klaagde dat hij via kennissen in Ankara moest achterhalen wat het resultaat was van testen op “verdachte' vogels in zijn gemeente - kennelijk waren de autoriteiten niet in staat hem v op de hoogte te brengen.

Maar het allergrootste gevaar is uiteindelijk de locatie van Turkije. De krant Radikal zette zaterdag een kaart op de voorpagina waarop de trekroutes van vogels waren te zien. Overal over Turkije liepen de rode lijnen, het gevaar is overal.

Morgen begint in Turkije het slachtfeest. Honderdduizenden koeien en schapen worden dan van Oost-Turkije naar West-Turkije vervoerd. Experts uitten dit weekeinde al hun bezorgdheid dat het virus op de een of andere manier die reis mee zou maken. Niet in het bloed, want koeien, schapen en kalveren zijn geen dragers maar wel bijvoorbeeld via de poten van de dieren of het stro in de veecontainers.

En zo kan Turkije alleen maar vrezen voor de toekomst. “We dachten dat de vogelgriep voorbij was“, treurde de vader van de drie kinderen die vorige week overleden. “Dat zeiden ze tegen ons.“ Nu zal niemand in Turkije meer zoiets zeggen: de oorlog met het virus is nog maar net begonnen.