Ondergang en opkomst Spaanse yoga

Behalve stierenvechten en flamenco is weinig zo eigen aan Spanje als de indeling van de werkdag: negen tot twee en vijf tot acht of negen. Het calvinistische noorden heeft er altijd geel van jaloezie naar gekeken: die pauze van twee tot drie uur die in het teken staan van de siësta, Spanje's fameuze middagdutje.

Spaanse yoga, zo definieerde de schrijver Camilo José Cela de korte slaap na de middagdis. Het cliché: onder een olijfboom, de wijnfles en gitaar binnen handbereik, brengt de Spanjaard zijn middag dommelend door. Altijd schijnt de zon, op de achtergrond rinkelen de belletjes van de schaapskudde.

Dat geluier is dus nu mooi afgelopen, zo constateerden de krantenkoppen in het noorden vorige week tevreden. Einde siësta! Aanleiding was de maatregel van de regering van de sociaal-democratische premier Zapatero om overheidsambtenaren met ingang van het nieuwe jaar acht uur per dag te laten werken, met een middagpauze van hooguit een uur. De werktijden zijn flexibel, maar uiterlijk zes uur 's middags moeten de ministeries verlaten zijn. De bedoeling is dat het bedrijfsleven dit voorbeeld volgt.

De maatregel volgt de aanbevelingen in het witboek España, en hora Europea (Spanje in Europese tijd) dat vorige week het licht zag. Het betreft hier een studie van een onafhankelijke commissie die de aanpassing van de Spaanse werktijden aan de rest van Europa en de wereld aanbeveelt.

De aanpassing, die je gerust een sociale revolutie mag noemen, lijkt brede steun te hebben. Geen wonder, want de ironie wil dat de gemiddelde Spanjaard de siësta hooguit kent van horen zeggen en juist afgunstig kijkt naar de werktijden in de rest van Europa.

Neem bijvoorbeeld mijn Spaanse vriendin M., werkzaam bij een grote uitgeverij. Ze keerde enige jaren geleden uit Nederland terug naar Madrid. Waar ze maar niet aan kan wennen zijn de werktijden. Smachtend keek ze terug naar de routine van negen tot vijf. “Het is hier in Spanje verschrikkelijk“, zo is haar oordeel. “We staan 's ochtends vroeg op, geven onze zoon zijn ontbijt en dan ben ik weg. Tot negen, tien uur 's avonds. Dat vinden ze hier normaal. Ik houd geen tijd over voor mij gezin of iets anders.“

Niks Spaanse yoga dus, integendeel. “Wij Spanjaarden hebben geen tijd“, zo vat Ignacio Buqueras y Bach de situatie samen. Als initiatiefnemer van de commissie voor de herziening van de werktijden schetst hij een beeld van gestresste Spanjaarden, die elf uur of langer werken. 's Avonds blijven ze extra laat op om toch nog iets van ontspanning te genieten. De talkshows op de tv beginnen rond middernacht. De laatste journaals zijn rond drieën.

Nog een wonder dat de Spanjaard gemiddeld slechts een uur minder slaapt dan de rest van Europa. Want de siësta ná de hoofdmaaltijd in de middag schiet er bij in. Buqueras: “De meeste mensen moeten te lang reizen om thuis een middagslaapje te houden. En op het werk is er geen plaats voor.“

Het chronisch slaaptekort leidt tot Spanje's hoge aantallen slachtoffers bij ongelukken in het verkeer en op de werkplek, zo is zijn overtuiging. En Spanjaarden mogen dan wel uren langer op hun werkplek zitten, hun arbeidsproductiviteit is de laagste van Europa. Korter, maar efficiënter werken volgens Europees model, zo luidt dan ook zijn aanbeveling.

Buqueras, een gedecideerde, licht excentrieke verschijning met een zwaar Catalaans accent, is als verkondiger van de nieuwe dagindeling in korte tijd uitgegroeid tot bekende Spanjaard. Als een moderne missionaris draagt hij zijn boodschap uit in alle nachtshows op tv. Dezelfde programma's die volgens zijn advies best twee uur vroeger zouden mogen beginnen.

Het enthousiasme waarmee men hem aanhoort lijkt te wijzen op een brede steun voor het streven van zijn commissie om binnen een jaar of vier definitief afscheid te nemen van de Spaanse dagindeling. En dat hoeft geenszins het einde van de siësta te betekenen. Integendeel: in 1985 ontdekten wetenschappers aan de Cornell University van New York dat het middagslaapje deel uitmaakt van de genetisch bepaalde biologische klok. Nader onderzoek heeft sindsdien uitgewezen dat een korte siësta (van tien tot twintig minuten) bijzonder heilzame effecten kent in de vorm van betere concentratie en hernieuwde energie. Spaanse yoga dus.

Buqueras wijst er op dat een aantal grotere bedrijven in Spanje inmiddels speciale rustruimtes met gedempt licht hebben ingericht om de siësta mogelijk te maken. De werktijdengoeroe doet zelf met regelmaat zo'n hazenslaapje. Met de flexibele werktijden die hij voorstaat, zou de siësta juist een opleving kunnen doormaken. En dat met een bij uitstek calvinistisch argument: de verhoging van de arbeidsproductiviteit.

    • Steven Adolf