Nederlands voor Russen

Een nieuwe Russische lesmethode voor de Nederlandse taal is vanwege zijn verderfelijke invloed verboden aan de universiteit van Moskou.

Jacqueline Kuijpers

Amsterdam, Hans Boland Hans Boland ontwikkelde een lesmethode Nederlands voor Russen. “Studenten schrijven dingen als “geantwoordd', met dubbel “d'. Dingen die voor ons ondenkbaar zijn, moet je dus expliciet uitleggen.' Foto JØrgen krielen Krielen, Jørgen

Russische universiteiten worden nog altijd gekenmerkt door een communistische structuur. Via meerjarenplannen wordt berekend hoeveel studenten in ieder vakgebied nodig zijn voor de arbeidsmarkt. Zo heeft de universiteit van Sint-Petersburg berekend dat er voor Nederlandse Taal- en Letterkunde iedere twee jaar zeven studenten moeten starten. En zo gebeurt het dan ook.

Dat vertelt Slavist en Ruslandkenner Hans Boland in zijn Amsterdamse bovenwoning. Boland woonde en werkte jarenlang in Sint-Petersburg, waar hij als wetenschappelijk hoofdmedewerker verbonden was aan de universiteit. In opdracht van de Nederlandse Taalunie ontwikkelde hij, samen met de Russische Neerlandica Irina Michailova, begin jaren negentig een lesmethode Nederlands voor Russen: “Goed zo!'. Onlangs verscheen de tweede druk.

De studenten die voor Nederlands kiezen, doen dat veelal omdat ze uitgeloot worden bij Engels of Duits, is de ervaring van Boland. Nederlands is een klein taalgebied en dat lokt niet. Daartegenover heeft de kunsthistorische geschiedenis van Nederland wel aantrekkingskracht. En dus zijn er kunstliefhebbers die om die reden de taal willen leren. Jaarlijks zijn er in de miljoenenstad Sint-Petersburg zo'n vierhonderd mensen bezig met Nederlands. Boland had bij zijn colleges altijd rijen toehoorders op de achterste banken. Dat was niet toegestaan, maar ik liet het altijd toe. Want dat waren écht gemotiveerde studenten.“

In Rusland zelf is “Goed zo!' verdeeld ontvangen. In Sint-Petersburg kreeg het een prijs voor de beste wetenschappelijke publicatie van het jaar. Maar aan de universiteit van Moskou is de methode verboden. Daar zwaait de Russische Neerlandica Drenjasova de scepter. Zij schreef in de jaren '60 een lesmethode die nog steeds gebruikt wordt. Die methode is totaal het tegendeel van de mijne,“ zegt Boland. Heel onrealistisch, boordevol formalistisch Nederlands.“ Drenjasova werd volgens Boland laaiend“ toen zij een eerste blik wierp op zijn methode en verbood het vanwege zijn verderfelijke invloed. Studenten kopen het nu stiekem. Boland kan er om lachen. Ik kan niet ontkennen dat ik enige zendingsdrang heb.“

Want wat is er aan de hand? In zijn leermethode probeert Boland zijn Russische leerlingen ook wat mee te geven van de hedendaagse Nederlandse zeden en gewoontes. Als een rode draad door het boek lopen de avonturen van Klaas en Liesje, met hun kat Lucifer en hun hond Hein - Boland: de “h' kent het Russisch niet, dus met die letter hebben ze veel moeite“ -, en hun Russische alter ego's Kolja en Lisa. Klaas en Liesje wonen samen. Alleen dat is al een gruwel in Gods oog, volgens de traditionele Russen. Daar woon je thuis bij je ouders en/of je grootouders tot je gaat trouwen. En dan zijn er nog de vrienden Ger en Joop - hun namen zijn scheldwoorden in het Russisch - die tussen de regels door homoseksueel zijn. In het tweede deel van de lesmethode ontmoeten de Nederlandse Klaas en Liesje de Russische Kolja en Lisa en bloeien er interculturele liefdes op. De hoofdpersonen van het feuilleton zijn stereotypen. Liesje studeert geschiedenis en later Russisch en heeft een dikke Pasja, mét baard, als leraar. Hij heeft zijn geluk gezocht in Nederland, maar heeft het niet verder heeft geschopt dan lopendebandwerk bij de Heineken-fabrieken. Boland: Aan die stereotypen ergeren de Russische studenten zich, maar zo wil ik ze wat relativeringsvermogen bijbrengen.“

Bolands levenswerk is de vertaling van het complete werk van de Russische dichter Poesjkin. Ondanks zijn virtuositeit in beide talen, kostte het schrijven van de lesmethode hem meer tijd dan hij had verwacht. Het was monnikenwerk. Heel veel dingen die je moet uitleggen vind je niet terug in de standaardwerken van de Nederlandse grammatica. Ik heb erg veel moeten graven in mijn eigen hoofd naar voorbeelden om daar dan een regel uit te destilleren.“ Boland heeft zijn lessen uitgebreid getoetst onder zijn studenten en haalde er op die manier de knelpunten uit. Studenten schrijven dingen als “geantwoordd', met dubbel “d'. Dingen die voor ons ondenkbaar zijn moet je dus expliciet uitleggen.“

In Rusland wordt “Goed zo!' nu her en der gebruikt. Het distributiesysteem is een groot probleem, vertelt Boland. Wat in Moskou wordt gedrukt wordt in Moskou verkocht en wat in Sint-Petersburg wordt gedrukt wordt in Sint-Petersburg verkocht. De methode wordt op dit moment beter verkocht in Nederland dan in Rusland, want er is hier een behoorlijke Russische gemeenschap.“

Het Russisch is een conservatieve taal, waarin de afgelopen eeuwen nauwelijks iets is veranderd. Het past bij de volksaard, denkt Boland. Onlangs verscheen van zijn hand zijn autobiografie “Mijn Russische ziel' waarin hij zijn haat-liefdeverhouding met Rusland beschrijft. De liefde voor de literatuur - het begon op de middelbare school met Dostojevski“ - en het ongrijpbare van dat uitgestrekte land. En daar tegenover de afkeer van de gewelddadige geschiedenis van het land, de onderdrukking van de mensen. Hij blijft zich verbazen over de verheerlijking van de eigen cultuur. Lachen om Dostojevski is in Rusland uit den boze. Poesjkin noemen ze “de buurman van God'. Wij erkennen ook iemands talent, maar blijven tegelijkertijd diens menselijke kanten zien. In Rusland worden die onder het vloerkleed geveegd. Daarom zal mijn boek nooit in Rusland kunnen verschijnen. Omdat het zo kritisch is, maar ook omdat het niet altijd even serieus is. En als er iets is dat een Rus serieus neemt, is het wel zichzelf.“

“Goed Zo!' is verschenen bij Uitgeverij Pegasus. “Mijn Russische Ziel', bij Athenaeum - Polak & Van Gennep.

    • Jacqueline Kuijpers