Met BlackBerry win je 53 minuten werktijd per dag

Het Canadese technologie-bedrijf Research in Motion was op de markt voor mobiele data er vroeg bij met de uitvinding van de BlackBerry. Maar RIM is verwikkeld geraakt in een slepende rechtszaak rond patenten op mobiele e-mail in de VS. Bovendien zijn er steeds meer concurrenten die de dominantie van de BlackBerry willen doorbreken.

Three people use their BlackBerry devices in New York's Times Square, Monday Dec. 5, 2005. Research In Motion Ltd. appears to have drawn a small boost in the BlackBerry patent battle after several setbacks as the U.S. Patent and Trademark Office issued another preliminary rejection against one of the patents RIM was found to have violated. The judge's two rulings may hasten a decision on whether to enforce an injunction that would shut down BlackBerry service in the United States, a threat many observers expect to force RIM into a higher-priced settlement. (AP Photo/Richard Drew) Associated Press

Onophoudelijk rollen in het Canadese provinciestadje Waterloo de BlackBerries van de lopende band. Een ploeg werknemers in lange blauwe jassen staat aan de brommende productielijnen van technologiebedrijf Research in Motion (RIM), een uur rijden buiten Toronto. Robotarmen voorzien plaatjes van minuscule componenten. Antennes, beeldschermpjes, toetsenbordjes en omhulsels worden gemonteerd en voilà: de onmiskenbare gedaante van de elitaire supermobieltjes met e-mail en internet wordt zichtbaar. Momenteel gaan ze met een snelheid van zo'n 700.000 exemplaren per kwartaal de deur uit en het worden er steeds meer. Want zonder BlackBerry wil geen baas in het bedrijfsleven vandaag de dag meer worden gezien.

De BlackBerry - zo genoemd omdat de toetsjes doen denken aan de gelijknamige vrucht, de braam - is uitgegroeid tot een internationaal technologiefenomeen. Met name in Noord-Amerika is het mobiele e-mailapparaatje bij hooggeplaatste gebruikers in de zakenwereld en bij overheidsinstanties aangeslagen. Inmiddels hebben meer dan vier miljoen klanten hun e-mail en internet op zak via de BlackBerry; RIM verwacht begin dit jaar de vijf miljoen te halen. Charmaine Eggberry, vice-president van RIM voor de Europese markt, spreekt van “een buitengewoon gezonde groeicurve“.

RIM heeft zich in enkele jaren ontpopt tot pionier op het terrein van draadloze e-mail. Het Canadese bedrijf werd in 1984 opgericht door Mike Lazaridis, een Turkse immigrant die studeerde aan de technische universiteit van Waterloo. Hij ontwikkelde er een systeem voor en produceert zowel de apparaatjes als de software. RIM biedt de dienst aan in meer dan vijftig landen, via de mobiele netwerken van ruim 150 telefoonbedrijven, waaronder Cingular, Vodafone en KPN.

En passant is de term BlackBerry synoniem geworden voor mobiele e-mailer, zoals Luxaflex dat is voor lamellen. Ongeveer de helft van de gebruikers van draadloze e-mail wereldwijd is klant van RIM. Stafleden van het Witte Huis en het Pentagon gebruiken BlackBerries, evenals leden van het Amerikaanse Congres en zo'n 60.000 bedrijven en organisaties. De Amerikaanse president George Bush heeft er een, tv-ster Oprah Winfrey ook. In Noord-Amerika heeft het fenomeen een eigen terminologie; je kunt iemand “rimmen'. Kortom, RIM is verantwoordelijk voor een rage. “Ze hebben een markt geschapen“, zegt Rob Sanderson, analist bij American Technology Research in Los Angeles.

Het idee achter de trend is dat de productiviteit van werknemers stijgt als ze altijd en overal toegang hebben tot hun e-mail en andere zakelijke gegevens, ook wanneer ze niet achter hun bureau zitten. Post en informatie is continu beschikbaar, en e-mail kan worden gelezen of beantwoord vanuit een taxi of een lift, wachtend op een trein, of letterlijk in de wandelgangen - tijd die anders verloren gaat. Volgens Eggberry stelt de BlackBerry de gemiddelde gebruiker in staat 53 minuten per werkdag te benutten die anders verspild zouden worden. “Het rendement van de investering is aantrekkelijk.“

Gebruikers dwepen met het fenomeen. “Je hebt je vinger voortdurend aan de pols van het bedrijf“, verklaart Daniel Pinsky, een netwerkveiligheidsanalist in Toronto met ervaring bij zowel de Canadese overheid als in het bedrijfsleven. “Als consulent wil je niet vijf of tien minuten wachten op een belangrijk bericht. Teruggaan naar het bureau of een hotelkamer om e-mail te checken is geen optie. Het is van zeer groot belang dat je informatie op tijd krijgt, en de BlackBerry-technologie zorgt daar beter voor dan welke andere ook.“

Hoeksteen van die technologie is de zogenoemde push e-mail. Berichten naar het werkadres worden direct en automatisch naar de BlackBerry doorgestuurd, ofwel “geduwd'. De supertelefoon begint te zoemen of te rinkelen zodra er eentje binnenkomt. Het postvak is bovendien gesynchroniseerd met dat op de computer op kantoor. De BlackBerry stelt bedrijven zo in staat om delen van hun werknemersbestand vrij te maken van hun bureaus, of - het is maar hoe je het bekijkt - voortdurend achter de vodden te zitten met de laatste noodgevallen, ook na vijven, 's avonds laat, tijdens de lunchpauze of tijdens de kerstvoorstelling van de kinderen op school.

En dat willen alle betrokkenen maar wat graag. De mogelijkheid om op je wenken bediend te worden, berichten te ontvangen en versturen terwijl je naar de tv zit te kijken, of stiekem tijdens het avondeten of een saaie vergadering, is bijzonder verslavend, melden gebruikers. Niet voor niets heeft het verschijnsel de bijnaam CrackBerry, een zinspeling op de harddrug. Pinsky, zelf de trotse eigenaar van twee BlackBerries, had een collega die geen minuut zonder kon, zegt hij. “We grapten dat hij zijn BlackBerry meenam onder de douche.“

RIM vaart buitengewoon wel bij dat uitdijende netwerk van toegewijde gebruikers, dat het hoofdzakelijk voor zich wint door het BlackBerrysysteem te verkopen aan bedrijven en overheidsinstanties. Vorig jaar boekte het bedrijf een omzet van 1,35 miljard Amerikaanse dollar (1,14 miljard euro) en een winst van 213 miljoen. Met een marktwaarde van 12,5 miljard is RIM inmiddels het grootste technologiebedrijf in Canada. Lazaridis en zakelijk directeur Jim Balsillie, die samen de top van RIM vormen, zijn uitgeroepen tot twee van de honderd invloedrijkste personen op aarde door het Amerikaanse weekblad Time.

De vraag is evenwel of RIM zijn lucratieve opmars kan volhouden nu de markt die het heeft aangezwengeld, proporties van betekenis aanneemt. Het groeipotentieel van de mobiele e-mailbranche is enorm, en grote producenten van e-mailsoftware en mobiele telefoons zijn niet van zins om lijdzaam toe te kijken terwijl de BlackBerry de wereld verovert. Giganten als Nokia, Motorola en Microsoft komen met hun eigen apparaatjes en systemen, in directe aanval op de positie van RIM. Elk hopen ze een zogenoemde BlackBerry-killer te ontwikkelen, een product dat de dominantie van RIM kan doorbreken.

“RIM staat voor een enorme uitdaging“, zegt Geoff Blaber, analist op het gebied van de mobiele communicatiemarkt bij IDC in Londen. “Op dit moment is BlackBerry bepalend voor mobiele e-mail, zowel in Noord-Amerika als in Europa. BlackBerry geniet een grote herkenbaarheid. Die zal RIM hard nodig hebben wanneer de concurrentie intensiveert. Het valt te bezien hoe sterk gebruikers hechten aan het merk BlackBerry als ze zien dat anderen een soortgelijke dienst kunnen leveren.“

Onder de producenten van mobiele telefoons heeft met name Nokia de jacht op RIM geopend. Onlangs heeft Nokia Intellisync overgenomen, een rivaal van RIM op het gebied van software voor push e-mail. Met het zogenoemde Nokia Business Center, een systeem met draadloze e-mail dat in de eerste helft van dit jaar wereldwijd beschikbaar moet zijn, richt het telefoonfabrikant uit Finland zich direct op de zakelijke markt, het hoofddomein van RIM. Het Amerikaanse Motorola heeft eveneens een nieuwe serie modellen supermobieltjes op stapel staan, onder de naam Q.

Tevens is Microsoft in het offensief. De softwaregigant komt eerdaags met een nieuwe versie van Windows Mobile, een verlengstuk van Windows met push e-mail. Tot nog toe heeft Microsoft weinig vooruitgang geboekt op de mobiele datamarkt; dat zou evenwel kunnen veranderen nu het een alliantie is aangegaan met Palm, maker van de Treo, de meest succesvolle concurrent van de BlackBerry. Een Treo met Windows Mobile 5.0 komt dit jaar op de markt. Met zijn toegang tot de e-mailnetwerken van vele bedrijven en organisaties is Microsoft een imposante tegenstander.

Een ernstige complicatie voor RIM is bovendien dat het verwikkeld is in een slepende rechtszaak rond patenten op mobiele e-mail in de VS, veruit de grootste markt voor BlackBerries. Aanleiding van het conflict is een claim van NTP, een slapend holdingbedrijfje in de staat Virginia, dat RIM bij de ontwikkeling van de populaire BlackBerry inbreuk zou hebben gemaakt op vijf patenten op mobiele e-mailtechnologie in zijn bezit. Een jury gaf NTP, dat nooit een apparaatje heeft gemaakt, in 2003 gelijk, waarop een rechter een verspreidingsverbod afkondigde.

RIM ging in beroep en het verbod werd zolang opgeschort. Nu nadert het beroepsproces zijn einde. Binnenkort beslist een rechter in Virginia of de verkoop van BlackBerries in de VS inderdaad moet worden gestaakt. Weinigen verwachten dat het zo ver zal komen; aangenomen wordt dat RIM en NTP het conflict zullen schikken, wellicht voor 1 miljard dollar. Niettemin brengt het patentconflict een steeds acutere onzekerheid met zich mee die potentiële nieuwe gebruikers afschrikt. Consultant Gartner adviseerde ondernemingen eind vorig jaar om met de aanschaf van nieuwe BlackBerrysystemen te wachten, en uit te kijken naar alternatieven. De concurrentie ruikt bloed; sommige, waaronder Nokia, zijn allianties aangegaan met NTP.

Het spervuur aan concurrerende producten en juridische problemen heeft een drukkend effect op de aandelenwaarde van RIM, zowel aan de New Yorkse schermenbeurs Nasdaq als aan de effectenbeurs van Toronto. Die is in het afgelopen jaar met zo'n 20 procent teruggelopen. Beleggers vrezen dat de groei van de onderneming stagneert, een vrees die werd versterkt toen RIM in november de ramingen voor nieuwe gebruikers dit kwartaal met 8 procent naar beneden bijstelde ten opzichte van een eerder geschatte 680.000 à 710.000. RIM weet dit aan een vertraging bij de introductie van een gloednieuw model, de 8700 - een geheel herziene, snellere BlackBerry met een Intel-chip die het antwoord vormt op de concurrentie.

Toch is het te vroeg om te concluderen dat RIM zijn beste tijd heeft gehad, meent Barry Richards, analist bij Paradigm Capital in Toronto die RIM al tien jaar volgt. “RIM is geen piepklein bedrijfje meer“, zegt hij. “Ze halen dit jaar een omzet van 2 miljard dollar, en hebben geld voor innovatie, marketing en juridische schikkingen. Bovendien is het niet eenvoudig om na te doen wat RIM doet. Je kunt niet zomaar vijftig ingenieurs bij elkaar zetten en zeggen: verzin er iets op. RIM heeft zijn producten verfijnd over een periode van vijftien jaar. Het heeft een aanzienlijke voorsprong.“

De sleutel tot het succes van de BlackBerry is volgens waarnemers een met vallen en opstaan opgebouwde expertise. Het product dat uiteindelijk de BlackBerry werd begon in 1989, lang voor de popularisering van mobieltjes en e-mail, als een semafoon die RIM maakte in opdracht van Ericsson. Bij de ontwikkeling nam Lazaridis een aantal goede beslissingen. Zo verwierp hij schermpjes met handschriftherkenning, in zwang in de jaren negentig. Hij koos voor een volledig qwerty-toetsenbordje dat met de duimen wordt bediend. Het leidde tot een modern kwaaltje: BlackBerry thumb, een gevolg van overmatig gebruik. Maar het sloeg aan.

Van doorslaggevend belang voor RIM is bovendien de beveiliging van berichten, een topprioriteit van de systeembeheerders van grote organisaties. Onderschepping van e-mails met zakelijke geheimen in de ether moest van het begin af aan worden uitgesloten om hen ervan te overtuigen aan draadloze e-mail te beginnen. Grote afnemers hebben daarom een aparte server, de zogenoemde BlackBerry Exchange Server (BES), waar berichten worden gecodeerd voordat ze het gebouw verlaten. In Noord-Amerika gaan alle BlackBerry-berichten, zo'n honderd miljoen per dag, door een datacentrum in Waterloo voor verificatie; voor Europa is er een soortgelijke faciliteit in Egham, bij Londen. “Op dit moment kan geen van de concurrenten zo goed als RIM voldoen aan de veiligheidseisen van systeemmanagers“, aldus Blaber van IDC.

    • Frank Kuin