Koetjes- en kalfjesnieuws

Een wereld die nooit wil veranderen, is een geconserveerde constellatie die vroeg of laat haar houdbaarheidsdatum zal overschrijden. Meedogenloos verandert de wereld. Alles is uiteindelijk onderhevig aan verandering. Moeten we daar bang voor zijn? Nee. Zonder de veranderingen zou de mens al lang uitgestorven zijn. Is de verandering de vijand van de duurzaamheid? Ja, en nee. Wanneer de veranderingen destructief van aard zijn, dan vallen duurzaamheid en verandering niet met elkaar te rijmen. Wanneer de veranderingen daarentegen niet de grond aantasten van de wereld waarop ze berusten, dan zijn ze een onmisbare bijdrage aan de duurzaamheid.

Een duurzame wereld verbetert zich door te veranderen. En een wereld die haar duurzaamheid heeft verloren, beschikt niet meer over noodzakelijke constructie die het geheel bijeen kan houden. Dat heet cohesie. De moderne wereld neigt van tijd tot tijd haar cohesie, haar duurzaamheid te verliezen en dat zien we op alle gebieden.

Een voorbeeld daarvan: de media. De moderne democratie is afhankelijk van de media. Zonder de massamedia kan onze democratie om zeep worden geholpen. We kunnen ons alleen een mening vormen als we weten (a) wat de feiten zijn en (b) wat de meningen van anderen zijn.

Omgekeerd is het ook waar dat de massamedia onze democratie aan de rand van de afgrond kunnen brengen als ze in plaats van de waarheid leugens gaan verspreiden en de publieke opinievorming willen manipuleren. We hebben een burgerplicht ten aanzien van de media. We moeten ze simpelweg in de gaten houden.

Dat er zo weinig mensen kranten lezen is een zorgwekkende ontwikkeling. Bij het lezen van een krant wordt men gedwongen rust op te brengen. Zonder haast kennis te nemen van feiten en meningen. Een krantenlezer leert ook de feiten en meningen te interpreteren en zich te verplaatsen in andermans positie. Met kranten en boeken leeft de taal, het alfabet van elke cultuur.

Voorbij de wereld van kranten en boeken begint de internetwereld van msn, nieuwsgroepen enzovoort. Dit is de gemeenschap van onafgemaakte zinnen, anonieme, haastige burgers en oncontroleerbare feiten. Ik ben niet tegen internet, maar het kan de functie van kranten en boeken niet vervangen. Want deze herinneren ons, ondanks hun tekortkomingen, aan de cohesie van deze wereld: verandering en duurzaamheid.

Maar wat moeten we denken van media-instituten die juist niet door een daling van belangstellenden maar door hypernerveuze bestuurders en haast onbegrijpelijke politici worden bedreigd? Hier hebben we te maken met mannen en vrouwen die ten koste van alles de duurzaamheid willen veranderen. Dat is het lot van televisie en radio. Op televisie moet gepraat worden. Borrelgesprekken, dat is het motto van de bestuurders. Maar willen mensen in dit land alleen maar de kletsprogramma's zien en geen actualiteitenrubrieken die verdieping geven aan nieuws en achtergronden? Willen we geen serieuze programma's waarin meningen worden uitgewisseld?

Eerst werd het actualiteitenprogramma Nova bedreigd. En nu worden ook Netwerk en Twee Vandaag in hun bestaan bedreigd. Netwerk is zo'n succesvol actualiteitenprogramma dat door honderdduizenden mensen (en soms echt één miljoen) wordt bekeken. Een tijdje geleden moest de AVRO uit Netwerk stappen omdat iemand had bedacht dat alle christenen (KRO, NCRV en EO) samen op een stokje moeten zitten. Het actualiteitenprogramma waaraan 10 jaar wordt gewerkt, en inmiddels een vaste positie in de mediawereld heeft ingenomen, zal misschien in september worden opgeheven. De reden is dat de EO en de anderen zich los van elkaar zouden moeten profileren. Wat wij, de belastingbetalers, hiervan denken is daarbij niet van belang. Welke schade het verdwijnen van zo'n programma toebrengt aan democratische processen en waarheidsvinding, is kennelijk evenmin van belang. We moeten niet vergeten dat we de onthullingen rond de Schiedammer Parkmoord te danken hebben aan Netwerk. Door hun journalisten heeft de samenleving kennisgenomen van de fouten die politie, justitie en de rechters in deze zaak hadden begaan. Dit soort journalistiek is misschien duur, maar wel erg belangrijk voor het voortbestaan van een democratische rechtsorde. De BBC heeft programma's die al tientallen jaren bestaan. Juist als een programma zo succesvol is, moet je het niet opheffen. Ik kan me geen publieke omroep voorstellen zonder dit soort actualiteitenprogramma's, want kletsen doen ze ook bij de commerciëlen. Voor commerciële omroepen is het kennelijk niet interessant of te duur om dergelijke programma's te maken. De vermetele poging van SBS6 om een eigen kwaliteitsrubriek van de grond te tillen, stierf jaren geleden een snelle dood.

En dan nu Twee Vandaag. Dat moet dan een soort Hart van Nederland van de publieke omroep gaan worden. Inderdaad, en ook nog van ons belastinggeld. Dit zijn echt bedenkelijke processen. De politici moeten zich zorgen gaan maken. Zolang wij als belastingbetalers de publieke omroep moeten financieren, is het de taak en verantwoordelijkheid van de politiek om bij dergelijke situaties in te grijpen.

De politiek kan zich er niet vanaf maken door te zeggen dat de omroepen het zelf maar moeten uitzoeken. Natuurlijk hebben de Hilversumse omroepverenigingen er de afgelopen jaren een potje van gemaakt. Maar het is de zwalkende Haagse politiek die voor de echte puinhoop heeft gezorgd. Ligt hier niet een schone taak voor staatssecretaris Van der Laan? Het publieke bestel heeft tenslotte een democratische taak: Twee Vandaag moet zich niet willen bezighouden met een loslopend koetje in Friesland, maar met nieuws en achtergronden. En wat profilering betreft: er bestaan geen katholieke en protestante aardbevingen. Wel bestaat er een verschil tussen koetjes en kalfjesnieuws en een hoogstaand actualiteitenprogramma.

Red Netwerk en de rest.

    • Afshin Ellian