Hervorm zieligheidsindustrie

Het jaar 2006 was pas een dag oud toen de Amsterdamse burgemeester Job Cohen zijn eerste leugens vertelde. Dat is een slecht begin voor een stad die er toch al slecht voor staat. De leugens die hij in zijn nieuwjaarstoespraak en in deze krant vertelde getuigen van geestelijke armoede die voor Amsterdam een groter gevaar vormt dan de financiële armoede waar hij over sprak.

Dat hij armoede als thema aansneed was zeer terecht. Maar over de waarheid over armoede wordt weinig gehoord, omdat in de stad een uitgebreide overheidsindustrie de dienst uitmaakt, waarvoor elk sociaal probleem een markt vormt om in te springen.

Job Cohen beloofde die markt in zijn speech maar liefst 14 miljoen euro, waarmee hij ongetwijfeld zijn PvdA bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart nog steviger in het zadel zal helpen. De stad is er echter niet mee geholpen, tenzij hij dat geld gebruikt om de zieligheidsindustrie te hervormen in plaats van te spekken.

Ik kan het weten, want ik werk in die zieligheidsindustrie en kom thuis bij de mensen die, in Cohens woorden, "door vele plagen tegelijk worden getroffen". Daar beginnen de leugens, want hoewel deze mensen het zeker niet makkelijk hebben, zij worden niet erger door plagen getroffen dan andere mensen. Ze gaan er wèl anders mee om, namelijk door hun kop in het zand, de drugs of de drank te steken tot de zieligheidswerkers de problemen voor hen gaan oplossen. Ook het passief taalgebruik van de burgemeester is een onwaarheid, die pijnlijk goed past in de slachtofferretoriek waar de zieligheidsindustrie zo wel bij vaart. De meeste plagen roepen mensen over zichzelf af, door het geld dat binnenkomt uit te geven in de coffeeshop of op krediet bij Wehkamp, in plaats van aan gezond eten of hun kinderen. Gek toch, dat zij deze voorzieningen feilloos weten te vinden, terwijl zij volgens Cohen "slecht toegang hebben tot voorzieningen".

Dit soort harde woorden, zet onze sociaal-democratische burgemeester weg als "het evangelie van de eigen verantwoordelijkheid". Alweer een onwaarheid. Ik begeleid mensen met zware psychiatrische problemen. Sommigen maken met enige hulp het beste van hun bescheiden leven, terwijl de anderen gierend uit de bocht vliegen en hun hele sociale omgeving meeslepen in hun val. Dat verschil zit niet in de ernst van de ziekte die hen is overkomen, maar in het gevoel voor verantwoordelijkheid dat zij al dan niet weten op te brengen.

Cohen heeft wel gelijk als hij zegt dat het zinloos is om de eigen verantwoordelijkheid het laatste woord te laten zijn. De overheid moet een stevig vangnet bieden, niet omdat er "daders' zijn waartegen "slachtoffers' beschermd moeten worden, maar omdat de sociale ellende uiteindelijk iedereen treft in deze stad.

De extra 14 miljoen euro die Cohen hiervoor over heeft, moet hij niet steken in nog meer clubjes van slachtoffers die gehoord willen worden. Ook niet in zieligheidswerkers die deze slachtoffers beroepshalve in bescherming nemen en de ellende afwentelen op de omgeving.

Hij moet het geld gebruiken om de armen in hun bestaan te helpen, maar zonder énige vrijblijvendheid. Het moet onmogelijk gemaakt worden, dat hele uitkeringen opgaan aan drugs of nodeloze bestedingen. Behalve het afschaffen van een liberaal drugsbeleid, betekent dat ook een sterke inperking van de o zo heilige privacy van mensen die zichzelf in problemen brengen. Alleen met het delen van informatie kan voorkomen worden dat mensen zich steeds op andere plekken in financiële problemen storten. Waar het notoire overlastveroorzakers betreft, moet de woonomgeving tegen hen worden beschermd. Zij hebben recht op een huis, maar niet op een stoelendans langs medisch geïndiceerde benedenwoningen midden in de stad, waar zij steeds opnieuw de buren wegjagen. En er moet veel geld worden gestoken in werkverschaffing. Zonder morren, zonder idealen van doorstroom naar ongesubsidieerd werk. Maar ook zonder vrijblijvendheid. Inpakken, schroefjes draaien, vegen en koffie inschenken - de arme Amsterdammer kan zich niet de luxe veroorloven om zich ergens "te goed' voor te voelen. Geestelijke armoede is je miskend en misdeeld voelen, zuigend aan een joint. Díe armoede moet Job Cohen het hardst bestrijden.

Hugo van Engelsdorp Gastelaars is psychiatrisch hulpverlener in Amsterdam.

    • Hugo van Engelsdorp Gastelaars