Geen zaaltjes met debatten, maar actie

Over twee maanden zijn de verkiezingen voor de gemeenteraad. De campagnes worden bepaald door het ouderwetse plak- en folderwerk, zakjes koffie en landelijke kopstukken.

Den Haag:6.1.6 CDA-campagnemateriaal. foto NRC Handelsblad, Roel Rozenburg NRC Handelsblad, Roel Rozenburg

Het wordt druk op straat de komende weken. Vanaf half januari barsten de campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen los en de politieke partijen gaan er alles aan doen om de burger te bereiken. Geen zaaltjes met debatten dus, maar actie. Stedentours, met de hele fractie het land in en ouderwets canvassen (langs de deuren met folders) lijken het hoofdbestanddeel te worden van de verschillende campagnes.

Nog precies twee maanden en de burger mag zich voor het eerst sinds 2003 weer uitspreken over de nationale politiek. De gemeenteraadsverkiezingen die op dinsdag 7 maart gehouden worden zijn daarmee een belangrijke peiling voor de waardering van de burgers voor de politieke partijen. Er hangt voor de landelijke partijen dus veel af van deze verkiezingen. Verzilvert Wouter Bos de winst die in de opiniepeilingen al drie jaar wordt voorspeld? En wat klopt er van de aanhoudende slechte waardering voor de coalitiepartijen in diezelfde peilingen? De afgelopen weken was de oplopende spanning over de verkiezingen duidelijk merkbaar in Den Haag: iedere partij probeerde zich te profileren in de strijd om de kiezersgunst.

Een rondgang langs de campagneleiders van acht partijen leert dat lokaal weliswaar centraal staat, maar dat landelijke politici toch een belangrijke rol gaan spelen in de campagnes. Radio- en televisiespotjes liggen klaar voor de laatste twee weken van de strijd (de PvdA liet haar spotje maken door filmer en partijlid Eddy Terstal) en de fractievoorzitters en politieke leiders van de partijen zullen zelf flink gaan campaignen. Maar de NOS ziet dit jaar af van een landelijk lijsttrekkersdebat voorafgaand aan de verkiezingen en dat is een tegenvaller voor de partijen. Televisie-debatten tussen de grootste tegenstanders Bos en Balkenende zitten er ook niet in deze keer: beiden zijn formeel nog niet door hun partijen tot lijsttrekker gekozen en een debat wordt daarom als oneigenlijk' ervaren. Wel duiken de landelijke politici op in bijvoorbeeld het traditionele fractievoorzittersdebat op 2 maart bij de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

Organisatorisch kiezen veel partijen voor een faciliterende rol in de campagnes, bottom-up, van onderaf, is het codewoord. Dat betekent dat het CDA bijvoorbeeld een website heeft waarop lokale afdelingen de huisstijl kunnen downloaden, inclusief logo's, lettertypes, juiste kleuren en posters. Ook PvdA, LPF en D66 hebben dergelijke websites. Verder zijn landelijke kopstukken op bestelling' inzetbaar voor de lokale afdelingen. Zo is D66-minister Alexander Pechtold beschikbaar voor lokale debatten. VVD-politica Ayaan Hirsi Ali is zoals altijd gewild voor lezingen bij VVD-bijeenkomsten. PvdA-leider Wouter Bos probeert in een paar dagen tijd zoveel mogelijk steden aan te doen. De drie bekendste SP'ers; Jan Marijnissen, Agnes Kant en Harry van Bommel, spelen een grote rol in de campagne.

CDA-bewindslieden verschijnen op zo'n veertig bijeenkomsten. Balkenende neemt zes optredens voor zijn rekening. Zelfs het VVD-erelid Hans Wiegel is bereid gevonden om zijn partij helpen een zo groot mogelijke verkiezingsoverwinning binnen te slepen.

Hoewel ze zich dienstbaar opstellen, oefenen de landelijke partijbureau's ook grote invloed uit op de campagnethema's. De nadruk ligt bij de partijen sterk op buurt, straat en familie. Zoals bij de VVD. De liberalen gaan werken met een uitgangspunt dat het best valt samen te vatten als: Je huis, de buurt, ons leven'. Een concept dat enkele jaren geleden niet zou hebben misstaan bij de kleine christelijke partijen. Het CDA heeft veel aandacht voor veiligheid, leefbaarheid, de gevolgen van de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning en huisvesting voor starters en ouderen. D66, dat 200.000 euro voor de campagne heeft uitgetrokken, voert een campagne die misschien lokaal georiënteerd is, maar door het landelijke bestuur wordt gecoördineerd. De thema's van de laatste drie campagneweken zijn onderwijs, lokale economie en milieu. Verder heeft D66 ook een landelijk agendapunt. De partij wil duidelijk maken waarom ze in deze coalitie zit: Dat willen we scherper uitleggen, aldus campagneleider Herbert-Jan Hiep.

Bij de oppositie slijpt men de messen om de aanval in te zetten op het zorgstelsel en de - verwachtte - chaos rond de loonstrookjes. Het boek Dit land kan zoveel beter van Wouter Bos staat tevens centraal in de lokale campagne, evenals de thema's thuis in je buurt' en het traditionele sterk en sociaal'.

De Socialistische Partij voert haar campagne rond de gedachte Een ander en beter Nederland is mogelijk', vertelt campagneleider Hans van Heijningen. De SP doet bij deze verkiezingen in 102 gemeenten mee. Dat is een verdubbeling ten opzichte van vier jaar geleden. De vrijwilligers van de partij zorgen ervoor dat de affiches met de rode tomaat als eerste op de verkiezingsborden komen te hangen. Halverwege de campagne komt er een tweede plakronde' GroenLinks heeft de campagne vormgegeven aan de hand van zogenoemde strijdpunten. Die gaan bijvoorbeeld over veiligheid en milieu. Geen debatten meer in stoffige zaaltjes maar actie, is het motto. Overigens is nu al duidelijk dat GroenLinks lokaal zoveel mogelijk wil samenwerken met links, in progressieve colleges.

De ChristenUnie blijft ook in de lokale sfeer met het thema Voor elkaar'. Met dat thema keert de partij zich tegen de individualisering van de samenleving. Campagneleider van de ChristenUnie Henk van Rhee: Wij gaan de straat op en gaan daar zakjes koffie uitdelen. Daarmee willen we stimuleren dat mensen meer bij elkaar op de koffie gaan.

Hoe de uitslag deze keer ook zal uitpakken, de verklarende analyses van de partijstrategen liggen ook alweer klaar. Als de PvdA de verwachtingen niet kan waarmaken, komt dat deels door de sterke toename van het aantal gemeenten waar de SP meedoet. Valt Balkenende tegen, dan doet hij het toch al snel beter dan in de laatste peilingen.

Het grote verschil met de campagnes van 1994, 1998 en 2002 is dat er dit jaar niet direct landelijke verkiezingen volgen op de gemeenteraadsverkiezingen. Na dinsdag 7 maart gaan de pennen, de petjes, de posters en de zeepkisten voorlopig weer de kast in. Landelijke verkiezingen laten dan nog een jaar op zich wachten.

    • Arne Hankelegbert Kalse