De vrijheid van de markt: geen huis, geen gas

Ach, waren de Duitsers maar allemaal “kleine kapitalisten“, verzucht het Duitse zakenweekblad Wirtschaftswoche, “dan zou het er in dit land beter uitzien“. Want, zo verklaart het tijdschrift, “dan zou de bereidheid groter worden om het eigen lot te zien als een persoonlijke opgave en niet als bedeling door de staat“. Het blad schrijft dit als reactie op recente uitlatingen van bondspresident Horst Köhler. Deze meent dat “de tijd is gekomen om het debat over de financiële deelname van werknemers aan het eigen bedrijf weer op tafel te krijgen“. De vakbonden, bij monde van voorzitter van IG Metall Jürgen Peters, willen daar niet over praten omdat “de werknemers naast het arbeidsplaatsrisico niet ook nog kapitaalrisico's kunnen dragen“. Dat is toch dwaasheid, meent het blad. Want de werknemers maken via hun sociale en individuele verzekeringen toch al deel uit van de financiële markt, inclusief de risico's.

En dat zullen de Duitsers weten. Zo zijn de werklozen, verslaafden, buitenlanders en ouderen aangewezen op woningen die niet meer in aanmerking komen voor verbetering. Dat komt, schrijft het Duitse opinieweekblad Die Zeit, doordat de huur van woningen die wel verbeterd worden minstens 10 procent omhooggaat en niet meer te betalen is voor sociaal zwakkeren. Het blad karakteriseert de privatisering van de sociale woningbouw als “het verraad“ van een eeuw sociaal werk.

Het schetst hoe Duitse, Amerikaanse en Britse beleggingsfondsen zich gretig op de goedkope sociale Duitse woningen hebben gestort. Zo verkocht de bondsregering 64.000 woningen voor 4,1 miljard euro aan het Duitse beleggingsfonds Annington. Dit fonds telde ook 7 miljard euro neer voor 140.000 woningen van Viterra, de onroerendgoeddochter van het Duitse energiebedrijf Eon. De afgelopen vijf jaar hebben de beleggingsfondsen in totaal 600.000 sociale woningen opgekocht.

De gretigheid van de fondsen is volgens het blad te verklaren uit het feit dat ze nauwelijks risico lopen. Het blad legt uit dat een fonds doorgaans niet meer dan 30 procent eigen vermogen investeert. De andere 70 procent bestaat uit krediet. De eerste winst zit in het verschijnsel dat het rendement van de huur momenteel hoger is dan de rente op het krediet. De kassa rinkelt wederom als het fonds de huizen verkoopt aan de huurders. Vaak is dat ook het moment waarop huurders ontdekken dat hun huis een andere eigenaar heeft dan ze dachten.

Een andere reden waarom de beleggingsfondsen zo geïnteresseerd zijn in sociale woningen is de verwachting dat de Grote Coalitie de Duitse wetgeving zo verandert dat er naar Amerikaans model zogenaamde Real Estate Investment Trusts kunnen ontstaan. Dat zijn ondernemingen in onroerend goed die genoteerd staan op de beurs. Volgens stadssocioloog Hartmut Häussermann verdwijnt daarmee het idee dat “het hebben van een huis geen speelbal van de markt mag zijn“.

Het zijn niet alleen de sociale woningen die speelbal zijn van de markt, maar ook de gasvoorziening. Dat is althans, schrijft het Britse weekblad The Economist, de verklaring van de Russen voor het stopzetten van de gastoevoer voor Oekraïne. Maar dat is onzin, meent het blad, want door Oekraïne vier keer zoveel te laten betalen als Wit-Rusland maakt de Russische president Poetin alleen maar duidelijk dat hij het land straft voor zijn pro-westerse koers.

De Russische manipulaties lijken eens te meer aan te tonen dat de energievoorziening in de wereld ernstig gevaar loopt, maar, zo troost het blad, “prijsvorming is een fantastisch mechanisme“. Want de stijgende olieprijzen hebben de investeringen zodanig gestimuleerd dat de olieproductie dit jaar voldoende zal groeien om opnieuw een buffervoorraad te vormen.

En vergeet niet, zo schrijft het blad, dat verkopers even afhankelijk zijn van kopers als omgekeerd. Het olie-embargo van de OPEC, de Organisatie van olieproducerende landen, in de jaren zeventig heeft geleerd dat een stabiele prijs in ieders belang is, ook in dat van de verkopers. Als gevolg van het toenmalige embargo daalde het marktaandeel van Saoedi-Arabië twaalf jaar lang. Daarom zegt Paul Schapira, specialist in nutsvoorzieningen bij investeringsbank Goldman Sachs: “Rusland zou wel gek zijn om de gasvoorziening voor Europa te verminderen.“

Het probleem is alleen dat ze in Rusland ook echt gek zijn, meent Michail Chodorkovski in een interview met het Duitse maandblad Cicero, vanuit zijn cel. Het blad beschrijft hem als “Poetins rivaal, oliemagnaat en en multimiljardair, die wegens belastingontduiking is veroordeeld tot acht jaar gevangenisstraf“. Chodorkovski zit zijn gevangenisstraf uit in Krasnokamensk. Dat gebied ligt aan de grens met China en is vergeven van de radioactieve straling. Het aantal mensen dat er aan kanker lijdt is vijf maal zo hoog als het gemiddelde in Rusland.

Volgens de gevangen oliemagnaat is Rusland bezig zelfmoord te plegen, omdat de economische ontwikkeling uitsluitend is gebaseerd op de uitvoer van ruwe grondstoffen en op zware industrie, net als vroeger. Innovatie blijft in Rusland een lachertje, zo fulmineert hij, omdat “iedereen zich verschuilt achter algemene aanwijzingen vanuit Moskou en de eigen verantwoordelijkheid ontloopt“. Na zijn vrijlating zal Chodorkovski, zegt hij desgevraagd, niet meer terugkeren in het zakenleven. Maar Rusland zal hij nooit verlaten.

Herman Frijlink

    • Herman Frijlink