De Algerijnse vrouw blijft overgeleverd aan haar man

In navolging van Marokko is in Algerije de familiewetgeving aangepast. Vrouwen vinden dat ze er in de praktijk maar weinig mee opschieten.

De Algerijnse vrouw moet aan tien voorwaarden voldoen om te kunnen scheiden van haar man, maar de meeste daarvan zijn praktisch niet in te vullen. Hoe bewijs je dat er gedurende vier maanden geen bijslaap heeft plaatsgehad? “Maar haar man hoeft, als hij de echtelijke band wil verbreken, alleen maar te knikken en de vrouw staat nergens“, zegt Ouared Sabrina, directrice van de vrouwenorganisatie SOS-Vrouwen-in-Nood in Algiers.

De familiewetgeving die vorig jaar februari bij presidentieel decreet is ingevoerd blijft controversieel. SOS-Vrouwen-in-Nood en andere vrouwenorganisaties wijzen de hervormde familiewetgeving principieel af. Zij wijzen daarbij op de ook in de nieuwe wet gehandhaafde bevoogding van de vrouw, de voor de vrouw erg nadelige en onrechtvaardige echtscheidingsregeling en andere punten waarop de regering te veel concessies zou hebben gedaan aan conservatieve moslimgroepen. “We weten vanuit ons werk in de opvanghuizen dat wantoestanden vaak voorkomen, net als geweldpleging en incest. Veel vrouwen moeten zich vrijkopen, de bruidsschat teruggeven voor zij hun recht op echtscheiding kunnen laten gelden. Volgens de nieuwe wet staat de vrouw nog altijd onder de controle van een mannelijke voogd. Dus krijgt zij nooit de status van volwassene“, stelt Sabrina.

“De vrouw kan alleen de voogdij over de kinderen uitoefenen als de man er niet is, en ook bij een echtscheiding komt de vrouw alleen in aanmerking voor voogdij over de kinderen als de man in gebreke blijft. Wat de echtscheiding zelf betreft is er eigenlijk haast niets veranderd: het is en blijft een unilateraal voorrecht van de man.“

Bij de hervorming van de Code de la Famille - de meer dan 20 jaar eerder onder druk van de toen opkomende fundamentalisten door het seculiere FLN-regime ingevoerde familiewet - is met de mening van vrouwen geen rekening gehouden. Het hervormingsinitiatief kwam van het presidentiële paleis en was een reactie op de vergaande hervorming van de traditionele familiewetgeving die de nieuwe Marokkaanse koning Mohammed VI in 2004 in zijn land doordrukte. Die koninklijke hervorming zette ook de Algerijnen aan het denken. Als de positie van de vrouw te verbeteren was in het toch als veel conservatiever bekendstaande buurland, waarom bleven de Algerijnse vrouwen dan nog altijd tweederangsburgers? President Bouteflika zette een commissie aan het werk. Maar het leverde voor vrouwen een teleurstellende, halfslachtige wettekst op.

“We geven toe dat er hier en daar ook wat is verbeterd. De vrouw hoeft niet langer eerst de toestemming te hebben van haar man om echtscheiding aan te vragen. De nieuwe wet voorziet ook in betere bescherming bij een verstoting“, zegt Amel Mahmoudi, juriste in het opvangcentrum van SOS-Femmes in Algiers. “De vrouw en de kinderen kunnen zich nu beroepen op een aantal wettelijke bepalingen die de willekeur enigszins inperken. Er is de verplichting voor onderdak te zorgen; zolang dat niet is geregeld kunnen zij niet uit het echtelijk huis gezet worden. Ook wordt de alimentatieregeling strikter toegepast.“

Maar dat laatste stelt in de praktijk niet zoveel voor. De alimentatie die de rechter kan opleggen of de vergoeding voor vervangend onderdak vallen meestal erg pover uit. “En je moet bedenken dat vrouwen die soms vijftien of twintig jaar met hun gezin een bepaalde levenskwaliteit hebben gekend en een sociaal milieu, na een echtscheiding waarbij zij het recht aan hun kant hebben, in de marge van de samenleving terechtkomen en moeten vechten om te overleven.“

Het is volgens Mahmoudi nog te vroeg om te beoordelen hoeveel mazen er in de wet zijn. Ze vindt dat de rechters te veel interpretatieruimte wordt geboden. En sommige echtgenoten vinden allerlei middelen om de wet te omzeilen. “Neem de regeling inzake de echtelijke woning. Veel mannen kopen nu een huis op naam van hun moeder of een broer. In geval van een echtscheiding valt er voor de vrouw niets te eisen want er is geen echtelijke woning. In die gevallen staat de vrouw van de ene dag op de andere in de kou.“

Als mannen hun alimentatieverplichtingen om de een of andere reden niet nakomen, voorziet de nieuwe wetgeving in de oprichting van een algemeen compensatiefonds waaruit de gedupeerde vrouw en haar kroost een alimentatievergoeding kunnen krijgen. De vrouwenorganistaties hebben daarbij heel wat bedenkingen. “We vrezen dat de belastingbetaler er voor opdraait, en dat zou betekenen dat de wet niet alleen de mannen die scheiden hun verantwoordelijkheid laat ontlopen, maar ook nog eens de hele maatschappij voor de gevolgen van hun lichtzinnigheid en nalatigheid laat opdraaien. Hij wordt in feite van hogerhand aangemoedigd om zijn vrouw zoals vroeger te verstoten zodra hij daar zin in krijgt.“

Ten slotte is veelwijverij legaal gebleven. De hervorming van Bouteflika komt er eigenlijk alleen op neer dat de man nu zijn vrouwen, oud en nieuw, vooraf op de hoogte moet stellen van zijn verdere trouwplannen.

“Maar wat is daar nu nieuw aan, of emanciperend? Die vereisten staan al te lezen in de Koran, daterend uit de zevende eeuw“, zegt Ouared Sabrina. “Helaas zullen de meeste Algerijnen van dit alles niet echt wakker liggen. Ze zijn totaal geschokt en verlamd als ze er op een dag zelf het slachtoffer van worden, maar dan is het natuurlijk veel te laat om te protesteren of de wet te hervormen. Dat maakt onze campagne extra moeilijk. Er moet nog veel gebeuren voor we hier gelijke rechten hebben.“

    • Wilfried Bossier