Bacteriesoorten trotseren massaal het zure maagmilieu

Honderden soorten bacteriën bevolken de menselijke maag (Proceedings of the Nationals Academy of Sciences, 3 jan). Een deel van die soorten is onbekend, en er is zelfs een bacterie bij waarvan de verwanten in radioactief afval leven. Eerder werd aangenomen dat de biodiversiteit van de maag gering zou zijn vanwege het agressieve maagzuur.

Sinds enkele jaren is het mogelijk om bacteriën aan te tonen door al het DNA van een bacteriële samenleving tegelijk te analyseren. Zo kregen microbiologen en genetici van de universiteiten van Stanford en New York zicht op de bacterierijkdom van de maag. Na onderzoek onder slechts 23 vrijwilligers waren al 128 verschillende soorten bacteriën aangetoond. Tien procent van die bacterietypen is nooit eerder beschreven.

Opvallend is de vondst van een tot nog toe onbekende bacterie die verwant is aan Deinococcus. Zulke bacteriën bewonen ook hete bronnen, radioactieve dumpplaatsen en koeienvlaaien. Dergelijke bacteriën waren al wel in blikken vlees, maar nog niet eerder in het menselijk lichaam gevonden.

De meest voorkomende maagbacterie was echter Helicobacter pylori. In 19 van de 23 proefpersonen kwam de (meestal onschuldige) maagzweerbacterie voor. De maag bevat daarnaast veel Streptococcus-soorten, die ook op de huid en in de mond wijdverbreid zijn.

Dat zulke alledaagse bacteriën zich in de maag handhaven, is wonderlijk. De onderzoekers verwijzen voor het antwoord op die vraag naar een twee jaar oude studie waarin wordt beschreven hoe Helicobacter, die ook buiten de maag voorkomt, zich aan het zure milieu aanpast (Infection and Immunology, 2003).

Die bacterie verandert de activiteit van zeven procent van zijn genen als hij in een zure omgeving terecht komt. Veel van die genen codeerden voor onderdelen van de zweepstaart: handig om snel van maagzuur naar veilige slijmlaag te zwemmen Welke oplossing andere maagbacteriën vinden, blijft de vraag.

Er is wel een prozaïscher verklaring voor de grote diversiteit: dat het gevonden DNA simpelweg van dode bacteriën afkomstig is die in de maag zijn beland. Maar omdat de bacterievangst afwijkt van monsters uit de mond of de slokdarm, denken de biologen dat het in ieder geval deels gaat om uniek aangepast bacterieleven. Hester van Santen