Alfa Centauri B klinkt in 37 verschillende toonaarden

Alfa Centauri B, de op één na meest nabije ster, produceert maar liefst 37 verschillende “tonen'. Dat is aangetoond door een groep astronomen uit Australië, Denemarken en de Verenigde Staten (Astrophysical Journal, 20 dec). Alfa Centauri B is de tweede component van de drievoudige ster Alfa Centauri, de hoofdster van het zuidelijke sterrenbeeld Centaur, en staat op een afstand van slechts 4,3 lichtjaar. De derde component, Proxima, staat met zijn 4,2 lichtjaar het dichtst bij de aarde.

Alfa (pijl) en de iets zwakkere Bèta Centauri wijzen aan de hemel de weg naar de vier heldere sterren van het sterrenbeeld Zuiderkruis (rechts-midden). Akira Fujii/David Malin Images David Malin Images

De tonen die sommige sterren voortbrengen zijn inwendige, laagfrequente golven die aan het oppervlak op- en neergaande bewegingen van tientallen tot honderden meters veroorzaken. Zij ontstaan in de buitenste lagen van de ster, waar de uit het centrum komende warmte turbulente bewegingen veroorzaakt. Deze reizen als akoestische golven door de ster heen en worden overal aan het binnenoppervlak teruggekaatst. Zo'n ster is een soort gong of klok, die enkele grondtonen en vele boventonen produceert. Deze “samengestelde toon' geeft belangrijke informatie over het inwendige van de gloeiende gasbol.

Hans Kjeldsen en zijn collega's hebben de op- en neergaande bewegingen van het oppervlak van Alfa Centauri B afgeleid uit de dopplerverschuivingen in de golflengten van bepaalde spectraallijnen in het licht van de ster. Omdat het oppervlak van de ster vanaf de aarde gezien een punt is, wordt in feite steeds het gehele oppervlak gemeten en verkrijgt men een gemiddelde van alle trillingen tezamen. Bij een voldoende lange meetserie kunnen daaruit echter toch de eigenschappen van de sterkste afzonderlijke trillingen worden berekend.

Alfa Centauri B werd zeven nachten lang waargenomen met de Very Large Telescope op Paranal (Chili) en de Anglo-Australian Telescope op Siding Spring Mountain (Australië). In totaal werd 5000 maal de snelheid van het steroppervlak gemeten en wel met een tot nu toe ongeëvenaarde nauwkeurigheid van één centimeter per seconde. Daaruit konden maar liefst 37 verschillende soorten trillingen worden afgeleid. De astronomen konden ook hun perioden (3 tot 5 minuten), amplituden (tientallen meters) en duur (enkele dagen) afleiden.

Alfa Centauri B “klinkt' iets hoger dan onze zon, wat goed te rijmen valt met het feit dat hij iets koeler en lichter is. Hetere en zwaardere sterren klinken wat lager dan de zon.

George Beekman

    • George Beekman