Ook moslima kan seksueel bevrijd zijn

De koran staat de seksuele emancipatie van Turkse en Marokkaanse meisjes niet in de weg. Roddel en achterklap houden de traditionele rolpatronen in stand.

Onderzoeker Paul Vennix

Gedwongen uithuwelijking, vrouwenbesnijdenis en eerwraak. Het zijn zaken, zegt psycholoog Paul Vennix, die vaak ten onrechte in verband worden gebracht met de islam. Na een jaar onderzoek weet hij beter, zegt hij. “Niet zozeer de godsdienst maar de traditie van familie-eer en het eeuwige geroddel staan de seksuele emancipatie van islamitische meisjes in Nederland in de weg.“

Vennix werkt als psycholoog bij de Rutgers Nisso Groep, een kenniscentrum voor seksualiteit. Hij raakte gefascineerd door berichtgeving over Marokkaanse jongensgroepen die vaak zeer jonge meisjes tot seks dwingen. “Waarom doen ze dat? Wat zijn hun opvattingen over seksualiteit. En waaraan ontlenen ze die?“

Vennix erkent dat hij aanvankelijk dacht dat de seksuele emancipatie van moslimjongeren zich wel ongeveer op dezelfde manier zou ontwikkelingen als die onder autochtonen in de jaren zestig, ten tijde van de tweede feministische golf. “Ik kwam al snel tot de conclusie dat het onmogelijk is om te begrijpen hoe Marokkaanse en Turkse jongeren, de grootste moslimgroeperingen in Nederland, met hun seksualiteit omgaan als ik dat niet in verband bracht met zaken als de familie-eer en de islam.“ Vennix bestudeerde de koran, de verschillende islamitische stromingen en de wetgeving inzake persoons-, familie- en erfrecht in Turkije en Marokko.

“De koran stelt dat seks voor het huwelijk verboden is, maar dat geldt zowel voor jongens als voor meisjes“, weet de psycholoog nu, na uitvoerig literatuuronderzoek. Maar in de praktijk mogen jongens voor het huwelijk wel op seksueel gebied experimenteren. Het wordt zelfs aangemoedigd, hoort bij het manbeeld. Volgens hem is dat het startpunt van de seksuele ongelijkheid van jongens en meisjes. “Vrouwen doen geen ervaring op met seksualiteit voor de huwelijksnacht. Hun kennis is beperkt en ze worden opgevoed met traditionele opvattingen over seks. Seksualiteit heeft voor hen weinig met lust te maken, veeleer met intimiteit en liefde.“ Dat verschil gaat ook op voor Nederlandse jongens en meisjes, maar het is lang niet zo groot. “Nederlandse meisjes experimenteren wel degelijk met seks, puur om de seks.“

Maar Vennix heeft in de koran geen legitimatie gevonden voor gedwongen uithuwelijking, eerwraak en vrouwenbesnijdenis. Allemaal zaken die in Nederland tot grote beroering leiden.

Bovendien zie je, zegt hij, dat zowel in Turkije als in Marokko de wetgeving de afgelopen jaren ingrijpend is hervormd. “Uit het nieuwe Marokkaanse familierecht blijkt dat vrouwenemancipatie en de islam zelfs kunnen samengaan. In het seculiere Turkije is daarvan al langer sprake.“

Marokko kent bijvoorbeeld niet langer het verstotingsrecht voor de man, hij mag alleen nog een tweede vrouw nemen als de eerste vrouw daarin toestemt. Vrouwen hebben binnen het huwelijk niet langer de wettelijke plicht om de man te gehoorzamen, de huwbare leeftijd is van vijftien naar achttien jaar opgetrokken en ook vrouwen kunnen hun eigen huwelijkspartner kiezen.

Vennix: “Feitelijk zijn het veeleer de tradities, zoals de familie-eer, die de bestaande rolpatronen op seksueel gebied tussen jongens en meisjes in stand houden. Het is daarom voor meisjes nog steeds moeilijk om seks op te eisen, zowel binnen als voor het huwelijk. Daar rust nog steeds een taboe op dat in stand wordt gehouden door de sociale controle. Het ergste wat je in de Turkse en Marokkaanse gemeenschappen als meisje en vrouw kan overkomen is dat je over de tong gaat.“

Vennix denkt niet dat de rolpatronen makkelijk zijn te slechten. “Nederland biedt vooral de meisjes en vrouwen tal van mogelijkheden om zich te ontplooien en een positief zelfbeeld te ontwikkelen.“ Hij noemt Nederland zelfs een uitgesproken vrouwvriendelijk land. Dat geldt volgens de onderzoeker van de Rutgers Nisso Groep inmiddels ook voor de meeste moskeeverenigingen.

Jongens kampen, waarschuwt hij, met veel meer problemen. “Het idee van de gelijkwaardigheid van de seksen betekent dat ze status en macht moeten afstaan.“ Dat ze dat zo ervaren, komt volgens hem vooral door de situatie in Nederland. Jonge moslimmannen zijn overwegend minder traditioneel dan hun ouders, weet hij uit onderzoek. “Maar in tegenstelling tot de meisjes zijn er momenteel voor hen weinig aanknopingspunten voor een positief zelfbeeld.“ Ze worden, meent Vennix, in Nederland vaak negatief bejegend. “Dat leidt tot gevoelens van uitsluiting. Daarbij komen nog eens de hoge werkloosheid en de slechte huisvesting.“

Hij pleit voor een aanpak op meerdere fronten: meer aandacht voor seksualiteit en de relatie tussen mannen en vrouwen in het integratiebeleid; de instelling van een leerstoel islamfeminisme om eergerelateerd geweld en verwante verschijnselen tegen te gaan én de verspreiding van die kennis onder jongeren in het onderwijs.