Het beeld

In totaal besteedde de NOS gisteren bijna twaalf uur zendtijd aan het feliciteren van zichzelf. Nu is de mijlpaal van een halve eeuw NOS Journaal zeker een gelukwens waard. Als je het vergelijkt met buitenlandse tegenhangers, is onze “hoogmis van de democratie“ (volgens mediaprofessor Henri Beunders) zo slecht nog niet: een breed publiek blijft kijken naar de rituele ordening van het nieuws. Onder leiding van hoofdredacteur Hans Laroes wordt de geïnteresseerde kijker relatief evenwichtig en niet-parochiaal bijgepraat.

De leader van het allereerste NOS Journaal op 5 januari 1956. Uit de documentaire "Het schitterende scherm"

Overdag traden negen ex-nieuwslezers als gastpresentatoren op en mochten daarna aan de hand van oude fragmenten anekdotes ophalen. De echte discussie volgde 's avonds in de lange jubileumdocumentaire Het schitterende scherm.

Regisseur Pieter Fleury haalde nogal wat problemen overhoop: zo veel dat de compositie van de film eronder moest lijden. Toch lukte het regelmatig wel om grote lijnen aan te brengen in de historie en het heden van het NOS Journaal, als het gaat om onafhankelijkheid van de machthebbers en politieke evenwichtigheid, om de vraag wat je wel en wat je niet moet laten zien.

In de allereerste beelden van het NTS Journaal, op 5 januari 1956, ging het al mis. De leader, met Deltawerken en zendmast, bevatte ook beelden van een pirouetterende balletdanseres. Omdat haar rok daarbij te hoog oplichtte, eiste de NCRV met succes verwijdering van deze scène.

Een door de omroepen bemande “journaalcommissie' eiste dat de hoofdredacteur een week tevoren meldde wat er op het programma stond.

Nu lijken de verhoudingen volledig omgedraaid. Fleury's film toont een felle discussie aan de grote redactietafel over een bruuske inbraak bij Twee Vandaag, voor een extra-bulletin over de nakende dood van de paus. Het bleek ook nog eens loos alarm. Maar de afspraak luidt dat de NOS het nieuws rechtstreeks brengt, ten koste van de slechts achtergronden biedende omroepen.

Wat het NOS Journaal vroeger niet liet zien, waren beelden die bedreigend waren voor de status quo: de Greet Hofmans-affaire, wandaden van de anti-communistische opstandelingen in Budapest, achtergronden van het conflict om Nieuw-Guinea. Nu noemt in een enquête zestig procent van Nederland het NOS Journaal “objectief“ en 23 procent “links“, maar niemand noemt het meer “rechts“.

Die termen worden ook steeds minder bruikbaar. Een ander redactiedebat blijkt te gaan over de vraag of je Mohammed B. vlak na de moord op Theo van Gogh al “dader“ mag noemen in plaats van “verdachte“. De leiding blijkt daar minder moeite mee te hebben dan de meeste redacteuren. Wie is er dan links?

In een ander debat kapittelt Femke Halsema (GroenLinks) de prominente aandacht van de redactie voor wat tegenwoordig “een familiedrama“ heet: het doden van een gezin door de vader of moeder. Is dat rechts? Het argument dat er wel eens een maatschappelijk belang zou kunnen kleven aan eventueel falen van de hulpverlening klinkt in ieder geval een beetje vals.

Fleury's camera onthult dat het NOS Journaal nog steeds goede contacten met gezagsdragers onderhoudt. Het omgekeerde zou ernstiger zijn.