Flink knijpen in de ziel

In Te zot voor woorden bespreekt psychiater Bram Bakker (1963) actuele thema's in de hedendaagse psychiatrie. Net als in Te gek om los te lopen (besproken in Boeken 31.03.03) zegt hij waar het op staat. Dat doet hij gedreven, in vaak ronkende zinnen, die niet altijd een doordachte indruk maken. Bij het grote publiek geniet Bakker bekendheid als de psychiater van de schrijver Rogi Wieg, met wie hij ook een boek schreef. Menigeen zag Bakker op tv in De dwarse psychiater en Het zwarte schaap.

Behalve dat hij opnieuw wijst op de vele fouten in de psychiatrie, beschrijft Bakker nu hoe het volgens hem wél moet. Behalve in grotere betrokkenheid van psychiaters met hun patiënten ziet hij grote voordelen in vrijgevestigde psychiaters als alternatief voor al te bureaucratische instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, en in marktwerking. Psychiaters die hun vak goed bijhouden door naar cursussen en congressen te gaan moeten volgens Bakker meer betaald krijgen dan collega's die al twintig jaar geen vakblad meer hebben ingezien. Als oplossing voor de wachtlijsten denkt Bakker aan vragenlijsten die via internet worden aangeboden. Daardoor hoeft de psychiater geen onnodige tijd te besteden aan vragen naar iemands achtergrond. Dat lijkt mij een kwalijke vergissing. Door deze manier van werken wordt de kans kleiner dat de psychiater echt contact krijgt met iemands belevingswereld.

Hoewel Bakker in Te zot voor woorden modekwalen als burn-out en chronische vermoeidheid raak typeert en een uitstekend beeld geeft van de discussie over moderne antidepressieve medicijnen en de moderne antipsychotica, begeeft hij zich op glad ijs als hij over psychotherapie begint. Ongeduld en gebrek aan evenwicht maken zijn manoeuvres riskant, zoals in het geval van de 33-jarige Dimitry, een casus die in zijn vorige boek nog werd opgevoerd als een vrouw. De man blijkt inmiddels zelfmoord te hebben gepleegd. Bakker had de man jaren onder behandeling, maar zegt geen flauw idee te hebben wat de man precies mankeert. Niettemin noemt de schrijver feiten die de diagnose bipolaire stoornis lijken te wettigen. Misschien heeft Bakker die diagnose wel overwogen, maar duidelijk wordt dat niet. Meer deskundige uitleg en professionele distantie waren hier op hun plaats geweest. Een ander probleem is dat de auteur zich voortdurend wil mengen in het maatschappelijke debat, bijvoorbeeld over de strafmaat voor Volkert van der G. (“Ik eis in hoger beroep achttien jaar en tbs').

Bakker spiegelt zich graag aan oudere vakgenoten, zoals Frank van Ree, door Bakker “de oude rebel' genoemd, die regelmatig de publiciteit zocht met scherpe kritiek op de reguliere psychiatrie. Toch is het niet Bakkers intentie, schrijft hij, om voortdurend kritiek te blijven leveren. Maar het is de vraag of hij in staat zal zijn over zijn eigen schaduw heen te springen.

Bram Bakker: Te zot voor woorden. Een kritische kijk op de psyche en de psychiatrie. De Arbeiderspers, 203 blz. euro 16,95

    • Hans van der Ploeg