“VS wilden hulp bij spionage Irak'

De Amerikaanse vice-president Dick Cheney heeft in 2002 persoonlijk geprobeerd een Iraakse inlichtingenfunctionaris in Nederland te werven. Dit mislukte door de weerstand van de toenmalige Nederlandse premier tegen de oorlog in Irak.

Dit schrijft de Amerikaanse journalist James Risen van The New York Times in zijn deze week gepubliceerde boek “Staat van oorlog', over de mondiale Amerikaanse oorlog tegen terreur.

De journalist Risen geniet in de Verenigde Staten gezag als deskundige inzake inlichtingendiensten. Hij onthulde vorige maand dat de Amerikaanse president George W. Bush in 2002 persoonlijk opdracht heeft gegeven Amerikaanse ingezetenen af te luisteren zonder tussenkomst van de rechter, hetgeen in de VS niet is toegestaan. Bush heeft inmiddels beaamd dat hij een dergelijke opdracht gaf.

Risen kon gisteren desgevraagd in New York niet aangeven welke minister-president het verzoek van vice-president Dick Cheney zou hebben geweigerd. Voordat Jan Peter Balkenende (CDA) in het najaar van 2002 aantrad als premier, was Wim Kok (PvdA) minister-president.

Risen houdt de mogelijkheid open dat een ambtelijke plaatsvervanger van de premier door Cheney is geraadpleegd. “Misschien ging het telefoontje [van Cheney] naar een ander niveau in de Nederlandse regering“, zei hij. “Maar in de regering-Bush bestond op een zeer hoog niveau de wens om medewerking van de Nederlanders te krijgen.“

En volgens zijn bronnen kwam die medewerking er niet, omdat de Nederlandse regering geen steun wilde geven aan de oorlog in Irak.

Risen noemt het voorbeeld in zijn boek om aan te geven hoe ontevreden de regering-Bush over de informatiepositie van de eigen inlichtingendienst CIA in Irak was in de aanloop van de oorlog. Cheney wilde door het opnemen van contact met het Nederlandse kabinet aangeven dat de CIA zich veel agressiever bezig moest houden met het werven van Iraakse spionnen. In het boek worden geen details gegeven over de betreffende Iraakse spion, anders dan dat hij in Nederland woonachtig was.

Volgens Risen zijn de Amerikanen in ieder geval tot de oorlog in Irak de overeenkomst nagekomen dat ze geen inlichtingenoperaties op Nederlands grondgebied uitvoeren zonder eerst toestemming van de Nederlandse regering te vragen. Of de Verenigde Staten deze praktijk na dit incident hebben voortgezet, zegt hij niet te weten.

De Rijksvoorlichtingsdienst heeft tot dusverre geen formele reactie gegeven op het boek van Risen. Volgens het televisieprogramma Nova heeft premier Balkenende (CDA) ontkend ooit over de kwestie met Cheney te hebben gebeld. Oud-premier Kok zou zich, zo blijkt uit de uitzending van gisteravond, niet herinneren zo'n gesprek gevoerd te hebben.