Schinveld schrijft met verordening geschiedenis

In Schinveld weigert de gemeenteraad een noodverordening van de burgemeester te bekrachtigen. Een unieke zaak, zegt hoogleraar Jan Brouwer.

BRD, Geilenkirchen (Teveren), 09-02-2004 Awacs-toestel, aan de grond op de NAVO-luchtmachtbasis in het Duitse Geilenkirchen, klaar om op verkenningsvlucht te gaan. De militaire top wil dat omwille van de veiligheid de bossen in het nabijgelegen Nederlandse Schinveld worden gekapt. Limburgse dorpelingen verzetten zich hiertegen en zouden het liefst de basis gesloten zien vanwege het lawaai en het milieu. Foto: Chris Keulen Keulen, Chris

Schinveld, 5 jan. - Een burgemeester die gemeenteraadsleden van een ,,kwaadwillende aard“ beschuldigt en die dreigt een rumoerige publieke tribune vol mensen en spandoeken te laten ontruimen. Het ging er gisteravond hard aan toe, in de raadszaal van de Zuid-Limburgse gemeente Onderbanken. Niet alleen de publieke tribune keerde zich massaal tegen burgemeester J. Zuidgeest, ook de raadsleden distantieerden zich van de PvdA'er. Unaniem.

De raad verwierp de noodverordening die de burgemeester dinsdag had afgekondigd in verband met de naderende kap van zes hectare bos in Schinveld (onderdeel van Onderbanken), waar de gemeente al twintig jaar tegen vecht.

Een unieke zaak, zegt Jan Brouwer, hoogleraar algemene rechtswetenschap aan de Universiteit Groningen. “Voor zover ik weet is het nog nooit voorgekomen dat een raad een door de burgemeester opgestelde noodverordening niet wilde bekrachtigen.“

Volgens de verordening is het bos tot 21 januari verboden terrein voor de bevolking. De bomen moeten weg omdat zij de veiligheid in gevaar brengen van de nabijgelegen NAVO-luchtbasis in het Duitse Geilenkirchen, en Zuidgeest wil voorkomen dat protesterende bewoners en de actievoerders - die al weken in boomhutten het bos bezetten - de kap gaan verstoren.

Een burgemeester kan “in geval van oproerige beweging, van andere ernstige wanordelijkheden of van rampen of zware ongevallen, dan wel van ernstige vrees voor het ontstaan daarvan“ een noodverordening vaststellen, zo staat er in artikel 175 van de Gemeentewet.

Wordt er in Schinveld wel aan deze vereisten voldaan? Voor de raadsleden ging de verordening veel te ver. “Wat is de beweegreden om een noodverordening op tafel te leggen“, vroeg L. Ehlen van Democraten Onderbanken. “Duw de mensen zoiets toch niet door de strot! Er is toch geen enkele vrees voor de bedreiging van de openbare orde?“ L. Stevelmans van Progressief Onderbanken: “De noodverordening is er voor ernstige ongeregeldheden, rampen of een oproerige beweging. Daar is hier toch geen sprake van? Die jongelui in hun boomhutten doen toch niks?“

Of er wat aan de hand is, mag de burgemeester zelf bepalen, zegt hoogleraar Brouwer.

Boos op “deurwaarder' van de Raad van State

Hoewel de bepaling duidelijk bedoeld is voor extreme situaties, gaat het er niet om of een situatie extreem is, maar of de burgemeester víndt dat de situatie extreem is. Daarom toetst de rechter verordeningen in de praktijk dan ook “zeer terughoudend“, zegt Brouwer.

Dat de burgemeester de vrije hand krijgt is niet zo raar, legt Brouwer uit. De verordening is tenslotte bedoeld om in geval van nood snel op te treden. Dan moet je de burgemeester ook de ruimte geven om te doen wat hem goed lijkt.

Voor Zuidgeest was die ernstige dreiging duidelijk: er waren hekken van de vliegbasis vernield en er is gedreigd de materialen om de bomen te kappen, onklaar te maken. En wie weet, zei hij, melden zich binnenkort rotzooischoppers en anarchisten. “Tegen hen zal keihard worden opgetreden.“

De raad dacht er anders over. “Met zo'n verbod probeert de burgemeester de bevolking af te schrikken. Wij willen de burgers de kans geven om ter plekke geweldloos verzet te plegen, als laatste actie tegen de bomenkap“, zei Stevelmans. “Goed zo!“ klonk het vanaf de volle tribune. VVD'er W. Nieling viel Stevelmans bij: “We zijn tegen de noodverordening, als adhesiebetuiging aan de mensen die vreedzaam protesteren.“

Burgemeester Zuidgeest herinnerde eraan dat Onderbanken meer dan twintig jaar strijd heeft gevoerd met de regering. Over de kap, over de geluidshinder en over de milieuverontreiniging van vliegtuigen. Schinveld heeft helaas verloren, zei hij. De Raad van State heeft beslist. “Defensie mag gaan kappen en de wet zegt tegen mij: Gij zult meewerken. Deze burgemeester zal doen wat de wet van hem eist.“

Daarin heeft Zuidgeest ongelijk, denkt Brouwer. “Ik weet van geen bepaling die een burgemeester verplicht mee te werken, de burgemeester is geen deurwaarder van de Raad van State.“

Maar veel ruimte heeft de burgemeester niet, want het is ook weer niet zo dat Zuidgeest zijn handen van de zaak af kan trekken, zoals sommige raadsleden eerder voorstelden. “Rechtstatelijk“ gezien, zegt Brouwer, is het evident wie er gelijk heeft. Dat is Zuidgeest. Het is juist de raad die “niet helemaal zuiver handelt“ door geen medewerking aan de burgemeester te verlenen.

“We hebben nou eenmaal een rechtsstaat met een scheiding der machten, er is een juridische procedure doorlopen, dan moet je niet als gemeente in de weg gaan zitten.“

Nu de noodverordening is verworpen, zal Zuidgeest de Limburgse gouverneur L. Frissen vragen haar te bekrachtigen. Een maand geleden had de regering nog een milieuverordening van de provincie vernietigd die de kap onmogelijk zou maken.

Zuidgeest probeerde uit te leggen dat hij met zijn keuze “de koninklijke weg“ heeft bewandeld. “Ik had ook tot een noodbevel kunnen overgaan“, hield hij de raad voor. Het noodbevel maakt het voor burgemeesters mogelijk om zonder enige ruggespraak in te grijpen - zoals Amsterdam in de jaren negentig deed om zwervers en junks uit wijken te weren, totdat de Hoge Raad dat verbood.

De regering en Zuidgeest kunnen de wet wel aan hun zijde hebben, volgens Brouwer mogen ze zichzelf ook wel wat kwalijk nemen. “Als je zo'n grote meerderheid tegenover je vindt, en je moet je zin zo doordrukken, dan heb je toch echt iets fout gedaan.“ Gelukkig voor de regering bestaat de gekozen burgemeester nog niet, lacht Brouwer. Die had het heel wat moeilijker gevonden boven het lokale belang uit te stijgen.

Voor Zuidgeest was het duidelijk: “Deze burgemeester doet wat van hem wordt geëist. Daarvoor heeft hij de gouverneur trouw gezworen. Ik moet Defensie steunen. Wie de suggestie wekt dat dat niet hoeft, is kwaadwillend van aard.“

Stevelmans: “Ik kwaadwillend van aard? Ik verwacht hiervoor uw verontschuldigingen.“ Zuidgeest: “Ik moet een ongestoorde voortgang van de kap regelen. Of ik het leuk vind of niet, is niet aan de orde. Anders moet ik weggaan.“ Applaus en gejoel op de tribune: “Doen!“ riep iemand, wijzend op het spandoek met de tekst Zuidgeest, ga in vrede .

Menno Steketee

Rectificatie / Gerectificeerd

In het artikel “Een zwarte dag voor Schinveld' (donderdag 5 januari, pagina 3) wordt gesproken over de “buurgemeente Brummen '. Die gemeente heet Brunssum.

    • derk Stokmansguido de Vries