Neem uw spelling in eigen handen

Nederland is een raar land: iedereen mag zijn energieleverancier en zorgverzekeraar kiezen, maar de spelling wordt van bovenaf bepaald. Dat lijkt op het eerste gezicht logisch: het zou maar een rommeltje worden als we allemaal onze eigen spelling zouden volgen.

De heftige reacties op de nieuwste spelling laten zien, dat er heel wat mensen zijn die wellicht toch liever zelf gekozen zouden hebben. Ik kan mij dat prima voorstellen. Akkoord, ik ben geen neerlandicus, maar als “grootverbruiker' van de taal (ambtelijk, universitair en privé) heb ik wel enig belang bij een spelling die mij past.

Daarom een voorstel dat ook wonderwel aansluit bij de heersende ideeën over deregulering en privatisering.

Neem de structuur van de nieuwe zorgverzekeringen als uitgangspunt. Daarin zit, simpel gezegd, een deel “vast' en een deel “keuze'. Van het vaste deel mag u alleen de prijs kiezen en het pakket dat erbij hoort is voor elke Nederlander gelijk. Het kabinet bepaalt wat tot het pakket behoort.

Voor het “keuzedeel' gelden andere uitgangspunten. Daar heeft de aanbieder de vrijheid om zijn eigen pakket samen te stellen, en de consument heeft de vrijheid hieruit zijn eigen keuze te maken.

Over naar de spelling.

Stel u in de eerste plaats een “vast deel' aan spellingsregels voor. Dit is een standaardpakket waarvan het kabinet (of desnoods de Taalunie, maar dan moeten we wel goed opletten) de inhoud en de regels vaststelt. Het moet gaan om regels die onverbrekelijk tot de schrijfwijze van het Algemeen Beschaafd Nederlands horen. Dus: we schrijven “ik word' en “hij wordt', onderscheiden de werkwoorden “leiden' en “lijden' en zo meer. Die regels liggen vast, net als het basiszorgpakket.

Bij het “keuzedeel' gaat het leuk worden. Een zeer groot deel van de huidige ergernis kan vermeden worden door elke volwassen taalgebruiker het onvervreemdbare recht te geven om zelf zijn tussen-ennen te kiezen en zelf te bepalen hoe hij geïmporteerde woorden schrijft. Maak ik iemand gelukkig door van nu af aan “appel' te schrijven terwijl ik “appèl' bedoel? Vast niet.

Zelf voel ik keer op keer een machteloze woede opkomen als ik deze perverse vorm van taalverkrachting lees of geacht wordt te schrijven. En het publiek waarvoor ik schrijf staat al evenmin te juichen als ik dat accentje weglaat. Als goed opgeleide lezers weten zij zeer goed dat ik iets weglaat dat daar thuishoort.

Kortom, in deze visie komt er een ruime hoeveelheid woorden waarvoor de schrijfwijze binnen redelijke grenzen vrijgelaten wordt. Wie voor een taalleverancier wil kiezen die “pyramide' voorstelt (of, nog een stapje verder, “quaestie'), die gaat gewoon zijn gang. Wat mij betreft mag een commissie (liefst breder samengesteld dan die van de Taalunie) alle mogelijke alternatieven per woord op een rij zetten. Wie “kwaestie' of “konsequent' wil schrijven, mag best weten dat hij te ver is gegaan. Maar voor importwoorden geldt, dat er ten minste twee alternatieven te bedenken zijn. Laten we de keuze daartussen dan ook vrijlaten'.

Ik hoor de tegenwerping al: als iedereen mag schrijven wat hij wil wordt het nooit wat met de standaardisatie van de taal. In de eerste plaats past hier de vraag: “en wat dan nog?“ Wie, met enige opleiding en kennis van vreemde talen, kan gelukkig zijn met een standaardisatie die tot ongeloof, lachstuipen en woede-uitbarstingen leidt?

Bovendien kunnen we beter een niet te groot, en dus overzichtelijk pakket aan regels gebruiken dan een allesomvattend pakket dat alleen maar ellende oplevert. Wat we nu zien is dat de “harde' taalgebruikers zich druk maken over woorden die bij elkaar misschien 2 procent van een tekst uitmaken. Het lijkt mij beter, ons te concentreren op de 98 procent, waar al genoeg fouten in gemaakt worden.

Bovendien is, hoewel ik het woord niet graag gebruik, de overdreven aandacht voor een paar tussen-ennetjes nogal elitair (zelf zou ik schrijven élitair, maar dat komt niet door de spellingscontrole) .

Zolang bijna-afgestudeerden nog de meest afgrijselijke zonden tegen de elementaire beginselen van het Nederlands begaan (u mag de tentamens inzien) en zelfs deze kwaliteitskrant het regelmatig over “het rijk en haar beleid' heeft, zijn er hogere prioriteiten dan mij te dwingen appel te schrijven als ik appèl bedoel.

Kortom: de “d's' en “dt's liggen vast in het basispakket; de keuze tussen “cilinder' of “cylinder' (dan wel tussen “pannenkoek' of “pannekoek') zit in het keuzepakket. Laten we het zo versmade zorgstelsel tot voorbeeld voor de spelling van onze taal nemen. Ofwel: laat de spelling u een zorg zijn.

Han Lörzing is werkzaam bij het Ruimtelijk Planbureau in Den Haag en de Technische Universiteit Eindhoven.

    • Han Lörzing