Kibaki verliest greep op Kenia

De Keniase president Kibaki is na verlies van het referendum over een nieuwe grondwet een leider zonder gezag geworden. De strijd tussen sinaasappels en bananen duurt voort.

Het was gênant. De Keniaanse president Mwai Kibaki wilde onlangs voor het oog van de camera zijn familie aan de natie voorstellen. Bij zijn tweede zoon bleef hij echter steken en begon hij te stotteren: “Dit is Jimmy, nee dit is niet Jimmy, hoe heet hij ook al weer.“ Waarna zijn vrouw Lucy hem te hulp moest schieten om hem aan de naam van Githinji te herinneren.

Alles is onder controle, lijkt de Keniaanse president te willen uitdragen na een paar rampzalige politieke weken. Het tegendeel is waar. Kibaki verloor een referendum over een nieuwe grondwet na een felle campagne van enkele ministers tegen hem. Kibaki ontsloeg na deze nederlaag zijn gehele ministersploeg, een unicum in de politieke geschiedenis van Kenia. Ik ben nog steeds dé leider, wilde hij met dat rigoureuze besluit uitstralen. Toen hij twee weken later zijn nieuwe kabinet bekendmaakte, bleek hij een leider zonder gezag geworden. Twintig beoogde leden bedankten voor de eer.

Een kabinetspost afwijzen is ook een unicum voor Kenia. Onder de presidenten Kenyatta en Moi, Kibaki's autoritaire voorgangers, was absolute trouw aan de hoogste politieke baas een voorwaarde voor overleving in de politiek. De grote baas werd nooit tegengesproken en na ontslag van een minister was het de gewoonte dat de minister onderdanig de president voor zijn ontslag bedankte. Die schijnheiligheid behoort tot het verleden; de Keniase politiek ondergaat grondige veranderingen sinds invoering van het meerpartijsysteem begin jaren negentig.

Kibaki verloor met het fiasco van het referendum zijn geloofwaardigheid om verder te regeren. Het land raakte de maanden vóór het referendum verdeeld tussen bananen en sinaasappels. Voorstanders van de ontwerpgrondwet kregen het symbool banaan toegewezen, tegenstanders identificeerden zich met de sinaasappel. Maandenlang begroetten Kenianen elkaar met de vraag: bent u banaan of sinaasappel? Kibaki was banaan, een groot deel van zijn regering werd sinaasappel. Het venijn van de politieke klasse kreeg de vrije loop en bananen en sinaasappels bekogelden elkaar. Niet de ontwerpgrondwet maar een politieke machtsstrijd was de inzet van de campagnes gaan vormen.

In alle provincies, behalve die van de president, bleken de sinaasappels in grote meerderheid. De inwoners van de hoofdstad Nairobi bleken eveneens in groten getale sinaasappels en ook de kiesdistricten van de meest fervente medewerkers van de president keerden zich tegen hem. Het referendum was ontaard in een onmiskenbare vernedering van Kibaki. Bij een opiniepeiling eind vorige maand bleek Kalonzo Musyoka, een prominente leider in sinaasappelkamp, de voorkeur te genieten als president.

Kenianen verwonderen zich over wat er is gekomen van hun grote verwachtingen drie jaar geleden, toen na bijna een kwart eeuw van corrupt en autoritair bestuur oppositieleider Kibaki de verkiezingen won. De verdeelde oppositiepartijen vlogen elkaar al vrij snel na de overwinning in de haren. Aanvankelijk werd Kibaki's regeerstijl van “handen af' positief gewaardeerd na de werkwijze van zijn voorganger Moi, die overal met zijn vingers inzat. Maar nadat de crises zich hadden opgestapeld en de corruptie weer welig tierde begonnen de Kenianen zich af te vragen of de 74-jarige president wel geschikt is voor de job.

Enkele analisten zien in Kibaki's wijfelende optreden een vorm van democratie. Zij wijzen op de lange debatten voorafgaand aan het referendum en het vreedzame verloop van de stemdag. Ook waren er voor het eerst in de Keniase geschiedenis geen beschuldigingen van fraude en aanvaardden de bananen zonder tegenstribbelingen hun nederlaag.

Een democratie in wording misschien, luidt de conclusie. Maar met nog wel de kinderachtige trekjes van de alleenheersers. Na hun daverende succes waren de sinaasappels zo ingenomen dat ze besloten een nieuwe partij te vormen: De Democratische Sinaasappelbeweging. De teleurstelling kwam toen ze hun partij enkele dagen later wilden laten registeren. Wat bleek? Een mysterieuze groep had enkele dagen eerder de naam opgeëist. Volgens de sinaasappels zitten de bananen achter deze samenzwering.

    • Koert Lindijer