Ernstig zieke Sharon politiek buitenspel

De Israëlische premier Ariel Sharon lijkt na zijn zware hersenbloeding politiek uitgeschakeld. Voor Israël zelf maar ook voor de Palestijnse gebieden dreigt een periode van stagnatie.

In this picture released by the Israeli Government Press Office, Israeli Prime Minister Ariel Sharon, left, and Vice-Premier Ehud Olmert are seen attending a ceremony at the Prime Minister's office in Jerusalem, Israel, Wednesday, Jan. 4, 2006. Sharon was sent back to the operating room Thursday for further surgery to save his life after he suffered "massive, widespread" bleeding in his brain that doctors feared would cause permanent damage. Olmert was named acting prime minister and given a beefed-up security detail. (AP Photo/Government Press Office, Amos Ben Gershom/HO) ** ISRAEL OUT ** De Israëlische premier Sharon met rechts vice-premier Ehud Olmert. De foto is gistermiddag genomen, enkele uren voor Sharon getroffen werd door een hersenbloeding. Associated Press

Ariel Sharon, Arik voor vrienden en familie, leefde en werkte alsof hij - om de joodse verjaardagswens te parafraseren - 120 jaar oud zou worden. Maar woensdagavond vlak voor middernacht is er een einde gekomen aan het politiek-actieve leven van de immigrantenzoon die gevochten heeft in alle Israëlische oorlogen en sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw een dominante rol speelde in regering, parlement, leger en samenleving, ook in de Palestijnse.

Of de 77-jarige premier de “significante hersenbloedingen“ zal overleven, was vanochtend na een nachtelijke operatie van ruim zeven uur, de vraag die Israël beheerste. Sombere prognoses domineerden de korte medische verklaringen en de analyses van specialisten in Israël en de Verenigde Staten. De hersenbloedingen waren vooraf gegaan door een lichte beroerte op 18 december.

Het is hoogst onwaarschijnlijk dat hij zal terugkeren naar zijn zwaar beveiligde ambtswoning om van daaruit het land te leiden, zijn nieuwe partij Kadima op te bouwen en de komende parlementsverkiezingen te winnen.

Mocht de in Israël populaire, maar in de Palestijnse gebieden en Arabische buurlanden gehate Sharon de operaties overleven dan zal het herstel - voor zover mogelijk - lange tijd vergen en wordt hij niet langer beschouwd als de onverwoestbare politicus die het land nog eens vier jaar kan leiden. “Er is in het hart van de Israëlische politiek een vacuüm ontstaan. Alles hangt van Sharon af. Op een unieke wijze was de macht geconcentreerd bij Sharon. Hoe het verder moet, weet niemand nog. Het is een verwarrende, dramatische tijd“, aldus de Israëlische politicoloog en filosoof Ari Shavit.

Het belangrijkste politieke gevolg van Sharons uitschakeling (of aanstaand verscheiden) is stagnatie: bevriezing van de toch al onderkoelde relaties met de Palestijnen en bevriezing van voornemens om na de ontruiming van de Israëlische nederzettingen en bases in de Strook van Gaza, ook nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever te ontruimen. Geen van Sharons mogelijke opvolgers wordt in staat geacht ingrijpende beslissingen te nemen, zoals Sharon in 2004 in de Gazastrook.

In zijn eigen partij, het nieuwe Kadima, dient zich vooralsnog geen duidelijke opvolger aan. Kadima is en was Sharons one-man-show.

Likud, de dertig jaar geleden door Sharon opgerichte conservatieve partij die hij eind 2004 verliet, wordt nu geleid door oud-premier Netanyahu en die is tegen het ontruimen van nederzettingen en een vergelijk met de Palestijnen. Zeker als de fundamentalistische Hamas eind deze maand de parlementsverkiezingen wint, zal het Israëlische draagvlak gering zijn. De Arbeidspartij wordt na het vertrek van Shimon Peres sinds enige maanden geleid door Amir Peretz, een vakbondsleider met duifachtige opvattingen en in politiek/diplomatiek en militair opzicht een onbeschreven blad.

Voor de betrekkingen met de nabije Arabische wereld heeft het einde van het tijdperk van Sharon geen onmiddellijke gevolgen, de relaties met Egypte en Jordanië zijn vastgelegd in vredesverdragen, de betrekkingen met Syrië en Libanon variëren van uiterst koel tot vijandig, maar kenmerken zich door het ontbreken van dreiging en openlijke oorlog. Libanon is nog niet over de herinnering heen aan de Israëlische invasie van 1982 en het bloedbad dat christelijke Libanezen aanrichtten in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila. Een moordpartij waarvoor Sharon volgens een Israëlische onderzoekscommissie “indirect verantwoordelijk“ was.

“Israël is als een kudde zonder herder. Laten we bidden voor een wonder van God“, zei de ashkenazische rabbijn Yona Metzger die daarmee de gemoedsstemming in Israël treffend omschreef. Israël zonder Sharon als ,,joodse krijgsheer“ en in de jaren zeventig en tachtig als minister (Landbouw, Defensie, Volkshuisvesting) of premier sinds 2001 is voor jongere Israëliërs bijna niet voor te stellen. Het was de koelbloedige Sharon die de laatste vijf jaar de Israëlische samenleving bij elkaar hield en met harde vuist de Palestijnse opstanden onderdrukte. Pogingen om zijn eeuwige nemesis, de Palestijnse leider Yasser Arafat, uit te schakelen, werden altijd toegejuicht door een breed segment van de Israëlische samenleving.

Zijn verkiezing in 2001 en herverkiezing in 2003 hingen nauw samen met zijn compromisloze beleid ten opzichte van de Palestijnse militante organisaties en van zijn onwil om met de in november 2004 gestorven Arafat tot een vergelijk te komen. De bouw van de afscheidingsbarrière, de gerichte moorden op Palestijnse “terroristen' van Hamas en Islamitische Jihad creëerden na de golven van aanslagen een gevoel van veiligheid.

Hij behield die brede steun, paradoxaal genoeg, ook na de twee grote koerswijzingen van de afgelopen jaren. Sharon koesterde een groot deel van zijn leven het idee dat al het land tussen de Middellandse Zee en de Jordaanrivier toebehoorde aan de joden. In die Groot Israël-visie beschikten de Palestijnen al over een staat: Jordanië. Maar, geconfronteerd met de realiteit van de militaire bezetting van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook, en wijzigingen in de situatie in het Midden-Oosten (vrede met de buren, de uitschakeling van Saddam Hoessein) was hij tot de conclusie gekomen dat afscheiding van de Palestijnen, desnoods in de vorm van een eigen staat, de beste garantie was voor het voortbestaan van de joodse staat Israël. Dat inzicht leidde in 2003 tot de beslissing dat de Israëlische nederzettingen in de Gazastrook ontruimd moesten worden. Sharons filosofie was dat Israël zich geheel moet afscheiden van de Palestijnen die in hun eigen gebieden hun eigen bonen moeten doppen. Het leverde hem de lof op van links Israël en leidde tot een internationale herwaardering, ook van Arabische machthebbers en journalistieke commentatoren.

Eerder propageerde hij als generaal en later als minister in de regeringen van Likud-premiers, als geen ander de bouw van nederzettingen. Beroemd zijn de tochten van minister Sharon in de Gazastrook en in de heuvels van Judea en Samaria waar hij kolonisten hielp en instrueerde hoe zij het best te werk konden gaan. Deze strategische koersveranderingen leverden een diepe verwijdering op met de religieus-zionistische vleugels van de kolonistenbeweging en leidde tot een herschikking van de Israëlische politiek, die nog niet was afgerond. Dat proces zal zonder Sharon een totaal andere en onvoorspelbare wending nemen.

    • Oscar Garschagen