Dodelijke ethiek

Het rotavirus is de op een na belangrijkste doodsoorzaak onder kleine kinderen. Een bruikbaar vaccin komt in zicht.

Twee fabrikanten proberen het opnieuw met een vaccin tegen het rotavirus. Met onderzoek onder 120.000 baby's bewijzen ze vandaag in The New England Journal of Medicine dat de ziekenhuisopnamen na zo'n virusinfectie bijna tot het verleden behoren. Het rotavirus is de belangrijkste veroorzaker van diarree bij kinderen. In gematigde gebieden is het een winterziekte. In tropische landen slaat het virus in ieder seizoen toe. De potentiële klantenkring is groot, maar niet draagkrachtig. Ieder jaar eist het virus 600.000 dode kinderen, vooral in ontwikkelingslanden.

Waarom is er niet allang een vaccin tegen die op één na belangrijkste doodsoorzaak onder kinderen tot 5 jaar?

Zo'n vaccin was er. Wyeth bracht in 1998 RotaShield op de markt, in de Verenigde Staten. Daar kwam kritiek op. In de VS sterven jaarlijks 20 tot 40 kinderen aan de complicaties van een rotavirusdiarree.Het vaccin verscheen op de verkeerde markt, was de kritiek. Het moest naar de ontwikkelingslanden, maar daar heeft niemand geld om zo'n vaccin te betalen.

Een paar maanden na de marktintroductie kwamen de meldingen van een ernstige bijwerking in de darm van enkele gevaccineerde kinderen: intussusceptie. Een stuk darm schuift dan als een uittrekbare telescoop in een naastgelegen stuk darm. De darm kan er door afsluiten, er kunnen complicaties ontstaan, er kunnen doden bij vallen.

Intussusceptie is zeldzaam. Normaal komt het bij 1 op de 100.000 nuljarige kinderen per jaar voor. Na vaccinatie met RotaShield liep dat op tot 1 op de 10.000 baby's. De perspublicaties en discussies daarover betekenden het einde van RotaShield.

Wyeth staakte de productie. En dat viel ook niet goed. Want in de VS wogen de bijwerkingen niet op tegen de positieve effecten. Maar in onderontwikkelde landen redt zo'n vaccin veel meer levens en kan de afweging anders uitvallen. De afweging kon niet worden gemaakt: het was immers onethisch om een vaccin dat in de VS van de markt is gehaald wél in ontwikkelingslanden te gebruiken.

GSK (GlaxoSmithKline) en Merck wagen een nieuwe poging. GSK met Rotarix en Merck met Rotateq. Beide vaccins werken prima, blijkt uit twee publicaties die The New England Journal of Medicine vandaag over de praktijkproeven onder 120.000 baby's afdrukt. Ernstige diarree die ziekenhuisopname of een medische behandeling nodig maakt, vermindert met meer dan 85 procent.

Hamvraag: hoe staat het met die belangrijke bijwerking, de intussusceptie?

Alles kits, vinden de onderzoekers die door de industrie betaald werden. In een van beide onderzoeken was er meer intussusceptie bij baby's die de nepvaccinatie kregen. Ze raden aan de bijwerkingen goed te volgen als het vaccin op de markt is.

De commentatoren zijn kritischer. Ze merken op dat het vaccin aan baby's jonger dan drie maanden is gegeven. Bij die kinderen komt intussusceptie nog bijna niet voor. Ook RotaShield, het gewraakte van de markt gehaalde vaccin van Wyeth, veroorzaakte maar weinig problemen in die leeftijdscategorie. We moeten in de praktijk maar zien hoe het vaccin zich bij oudere kinderen gedraagt, schrijven ze. Ze verwelkomen het vaccin, vooral als het in de ontwikkelingslanden beschikbaar komt.

Wim Köhler

    • Wim Köhler