Soms jager, soms prooi, soms leraar

De Argentijnse film Un año sin amor speelt zich precies tien jaar geleden af, in 1996. Dat is net lang genoeg geleden om aids nog een dodelijke ziekte te laten zijn, en het ligt nog vers genoeg in het geheugen om actueel en urgent te lijken.

Pablo verdient de kost als Franse leraar in een Argentinië waarin de crisis van 2001 al vooruit geschaduwd wordt. In zijn vrije tijd droomt hij van een bestaan als schrijver. Hij moet vele fictieve en werkelijke gezichten onderhouden. Niet alleen dat van leraar, intellectueel en romanpersonage, maar ook nog dat van cruisende homoseksueel. Een metamorfose die eenvoudig wordt volbracht door zijn bril af te zetten. Dan wordt de timide dertiger een nachtdier, soms jager, soms prooi. Altijd speurend, onrustig, opgejaagd.

Pablo is Pablo Pérez (1966), die de semi-autobiografische dagboekroman en het scenario schreef waarop filmregiseur Anahí Berneri (1975) haar speelfilmdebuut baseerde. In Un año sin amor beschrijft de hiv-positieve schrijver zijn zoektocht naar liefde en vergetelheid in de dark rooms van Buenos Aires.

Un año sin amor won vorig jaar op het Filmfestival van Berlijn de Gouden Teddy voor beste gay-film. Het zou jammer zijn als dat etiket het publiek van de film zou beperken. Wellicht helpt het dat de film uit Argentinië komt. Dat land is filmisch zeer vitaal en mag zich ook bij Nederlandse filmliefhebbers in grote populariteit verheugen.

Berneri koos voor een beeldtaal die uit close-ups bestaat. De camera die Pablo tijdens zijn sm-avontuurtjes op de huid volgt, laat niets onbespied: piemels, tepels, tongen, sperma, vaseline. Zonder moralisme of schijnheiligheid, maar ook zonder verheerlijking. Kaal als het leven zelf. Dat wordt nog versterkt door de kleurstelling van de film, die hard, vurig en schetsmatig is. Berneri koos tijdens het ontwikkelen van de film voor het zogenaamde blitch jump-proces, waarin één van de ontwikkelbaden van de film wordt overgeslagen voor een contrastrijke en onverzadigde tint.

Even indiscreet en nieuwsgierig wordt er gekeken naar de smerige aanrecht en de smoezelige muren van het appartement dat Pablo met zijn tante bewoont. Of naar de geritualiseerde handelingen die zijn leven vormgeven: hoesten, hemd opvouwen, bijlesgeld wegstoppen, pillen oplossen, kruidenthee zetten. Vooral veel kruidenthee. Want Pablo gelooft niet in het nieuwe wondermiddel AZT, dat anno 1996 in Argentinië nog een experimenteel medicijn was waar mensen aan stierven.

Zo wordt Un año sin amor een aangrijpende, naargeestige, maar steeds menselijke kroniek van een tussentijd, waarin aids van een dodelijke ziekte in het gunstigste geval in een chronische aandoening veranderde. Een tijd tussen leven en dood. Tussen feit en fictie. Tussen hoop en wanhoop. Gevangen in de droefgeestige paradox van een man die zich laat verleiden en vernederen door sm-beulen, omdat ze hem zo aan de in leer gehulde superhelden uit zijn jeugd doen denken.

Un año sin amor. Regie: Anahí Berneri. Met: Juan Minujín, Mimi Ardú, Javier van der Couter, Carlos Echevarría. In: Rialto, Amsterdam en Lantaren/Venster, Rotterdam.

    • Dana Linssen