Markt kan gasaanvoer waarborgen

In een reactie op de gascrisis tussen Rusland en Oekraïne meent Hans Grünfeld dat een goed functionerende internationale gasmarkt de beste voorwaarde is voor een betrouwbare gasvoorziening. Daarvoor zijn dan wel forse investeringen nodig. President Poetin zet de energieschatten van zijn land bewust in om zijn land weer een grote speler te laten worden, betoogt Neil Buckly.

In de jaren '70 en '80 van de vorige eeuw toonden Arabische olie-exporterende landen al aan dat politieke munt kan worden geslagen uit de Westerse energiebehoeften. Anno 2006 maakt ook de Venezolaanse president Chavez er geen geheim van dat afhankelijkheid van energie aantrekkelijke mogelijkheden biedt om politiek te bedrijven. De gematigde reacties op opmerkingen van deze Latijns-Amerikaanse machthebber staan in schril contrast met de milde paniek die zich nu van diverse Europese hoofdsteden meester lijkt te maken nu het gasconflict tussen de voormalige sovjet-bondgenoten escaleert.

In Nederland krijgt deze vorm van paniek nog een extra accent met gekruide uitspraken als “continuïteit van gaslevering moet prioriteit krijgen boven marktwerking' en “de Nederlandse Staat moet zijn aandeel in Gasunie Trade & Supply handhaven'.

De gedachte dat er een goed functionerende markt voor gas kan ontstaan zou niet langer opgeld doen, nu de Russische president Poetin zijn greep op de gasrijkdom van zijn land versterkt. Nederland zou eieren voor zijn geld moeten kiezen, en zich vooral richten op versterking van de positie van het handelsbedrijf Gasunie in Europa.

Begin vorige maand opperde Clingendael-energiedeskundige Coby van der Linde al dat geopolitieke veranderingen Europa dwingen tot een strategische heroriëntatie. Volgens haar geven de nieuwe ontwikkelingen in met name Rusland aanleiding tot aanpassing van het door de Europese Unie gevoerde beleid voor een betere werking van de gasmarkt. Ook de voorzitter van de Algemene Energieraad, Peter Vogtländer, liet recentelijk doorschemeren dat in Nederland een beleidswijziging nodig is. Een beleidswijziging die ten koste zou moeten gaan van het bevorderen van concurrentie en in meer leveringszekerheid zou moeten resulteren.

Deze adviezen negeren echter waardevolle lessen uit het verleden. Daarnaast doet het ook geen recht aan de geopolitieke realiteit. Zo voert de Europese Commissie al vele jaren een steeds actiever energiebeleid. Dat is gebaseerd op haar bevoegdheden met betrekking tot het bevorderen van een interne Europese markt. Naast het vergroten van het concurrentievermogen van de Europese economieën, richt het beleid zich ook op de ontwikkeling van duurzame en hernieuwbare energiebronnen. Door de toenemende importafhankelijkheid, alsmede de zorg over het functioneren van energiemarkten in de praktijk (onder andere in Californië) besteedt de Europese Commissie steeds meer aandacht aan onderwerpen als voorzienings- en leveringszekerheid. Het ligt geenszins voor de hand dat de Europese Commissie de opgebouwde bevoegdheden en expertise gemakkelijk zal opgeven. Integendeel, met een groeiende aandacht voor internationale onderderwerpen als concurrentievermogen, klimaatverandering en globalisering lijkt een versterking van de positie van Brussel waarschijnlijk.

Marktwerking en leveringszekerheid zijn niet elkaars tegenpolen. Integendeel. Een goed functionerende energiemarkt is de beste voorwaarde voor een betrouwbare gasvoorziening in de toekomst. Uit de ontwikkelingen op de oliemarkt sinds de crises van de vorige eeuw blijkt dat een grote diversiteit aan leveranciers risico's voor afnemers drastisch vermindert. Concurrentie heeft de positie van olie-importerende landen niet verzwakt.

Om aan de groeiende vraag naar gas in Europa te kunnen voldoen, zijn daarom forse investeringen, in de komende decennia noodzakelijk. Dat geldt vooral ook de infrastructuur. Onderzoekers denken dat met de uitbreiding van productie-, transport-, LNG- en opslagfaciliteiten honderden miljarden euro's zijn gemoeid. Geen enkele partij is in staat -noch bereid- dergelijke financiële risico's te nemen, zolang onzekerheid bestaat of het benodigde kapitaal met een aantrekkelijk rendement kan worden terugverdiend. Een toegankelijke en liquide marktplaats, waar grote volumes gemakkelijk verhandeld kunnen worden door een groot aantal spelers, biedt internationaal opererende gasbedrijven het perspectief dat hun investeringen kunnen worden terugverdiend. De Russisch-Oekraïense gasruzie illustreert zo nogmaals het belang van een noodzakelijke versterking van de infrastructuur die Nederland en de Europese vraag met het Russische en overzeese aanbod verbindt.

Hans Grünfeld is algemeen directeur van de VEMW, het kenniscentrum en de belangenbehartiger van de zakelijke energie- en watergebruikers.