Lezer kijkt mee met productie van krant

Met een “transparante redactie' hopen Amerikaanse kranten het gedeukte vertrouwen van de lezers op te vijzelen.

Spokesman-Review editor Steve Smith, right, and city editor Carla Savalli look over page one mock-ups for the following day's edition in the newspaper's newsroom following a special recall election of Spokane Mayor Jim West, Tuesday, Dec. 6, 2005, in Spokane, Wash. The Spokesman-Review newspaper conducted an undercover investigation and reported in a series of articles beginning May 5 that West was a closeted homosexual who visited gay chat rooms on his city-owned computer and offered internships and other favors to young men he hoped to have sex with. (AP Photo/Elaine Thompson) Associated Press

Stelt u zich voor: op het kantoor van deze krant hangen camera's. 's Ochtends kunt u op www.nrc.nl zien hoe de redactie besluit om de excuses van Rita Verdonk (vul in: de dood van..., de val van...) van de voorpagina te halen, maar er wel een hoofdartikel over te schrijven. 's Middags kunt u online met een politiek redacteur over die beslissing in discussie. De “transparante redactie' zou het programma heten, ondertitel: “Nieuws voordat het nieuws wordt.'

In Nederland mag een dergelijk concept nog toekomstmuziek zijn, op de burelen van de Spokesman-Review in Spokane, Washington, worden op dit moment de kabels aangelegd. Begin 2006 gaat de redactie haar dagelijkse vergaderingen webcasten. Nu al zijn ze open voor het publiek. Een handvol geïnteresseerde bezoekers zit dagelijks met de redactie om de tafel. Sommigen komen alleen om te luisteren, anderen hebben een idee voor een artikel. “De mensen die langs komen zijn vooral oudere, sociaal geëngageerde burgers,“ zegt hoofdredacteur Steve Smith. “Met het webcasten willen we de jongere generatie van niet-traditionele krantenlezers aanspreken. Die kunnen onder werktijd meekijken.“

Smith introduceerde het concept van de transparante redactie drie jaar geleden in Spokane. Het openbaar maken van redactievergaderingen is maar één manier waarop de krant de interactie met het publiek aangaat. Eerder nodigde Smith acht lezers uit om via een blog op de website commentaar op de krant te leveren.

In het onderdeel “Ask the editors' discussiëren lezers met redacteuren. In de rubriek “Finding the Frame' laten fotografen zien hoe ze een serie geschoten hebben, welke foto ze daaruit gekozen hebben, en waarom. Tenslotte toont de website beknopte biografieën van de redacteuren, inclusief foto, burgerlijke staat en kinderaantal. “Wij publiceren persoonlijke informatie over andere mensen, dus het is wel zo eerlijk als we iets over onszelf vertellen,' vindt Smith. “De lezers moeten begrijpen dat wij ook ouders, belastingbetalers en buurtbewoners zijn.'

Smith's initiatieven vallen onder de noemer “burgerjournalistiek', waarmee Amerikaanse kranten het gedeukte vertrouwen van de consument proberen op te vijzelen. Dat is van belang in een tijd waarin kranten hun oplagecijfers zien dalen en hun jonge lezers aan online nieuwsdiensten verliezen.

Kleine en middelgrote kranten als de Spokesman-Review - oplage 100.000 - pikken de trend van burgerjournalistiek sneller op dan giganten als de New York Times. Die krant, lanceerde onlangs pas haar eerste blog - van een redacteur, niet van een lezer.

Voor burgerjournalistiek is een cultuuromslag in de redactie nodig, legt Smith uit. En die is makkelijker tot stand te brengen op een kleine redactie dan op een grote. “Journalisten houden niet van verandering. Daar is openheid voor nodig, voortdurende communicatie, zelfonderzoek.“ Bij de Spokesman-Review was die cultuuromslag hoognodig. “Lezers vonden ons afstandelijk, arrogant, cynisch. Het was duidelijk dat zij zelf meer inspraak wilden.“

Kritiek dat de krant door zijn aanpak te populistisch zou worden, schuift hij terzijde. “Goede journalistiek is altijd populistisch geweest. Ik zeg altijd tegen mijn redactie: onze journalistiek is gebaseerd op fundamentele waarden. Door burgerparticipatie krijgen we meer ideeën, maar wij zijn het die de beslissingen nemen. Vervolgens kunnen mensen het daarmee eens of oneens zijn, maar ze weten tenminste hoe die beslissingen genomen worden. We behouden de macht, we zetten alleen de deuren open.“

Of de transparante redactie de krant nieuwe abonnees heeft opgeleverd, is nog niet duidelijk. Maar cijfers laten zien dat de gemiddelde lezer per dag meer tijd aan de krant besteedt en hem hoger aanslaat.

Heeft Smith advies voor Nederlandse kranten met teruglopende oplagecijfers? Risico's nemen, zegt hij. Niet meteen resultaat verwachten. “Elke krant moet zijn eigen weg vinden. Wat wij hier doen, hoeft niet voor elke krant te werken.“

Dat niet alle pogingen tot burgerjournalistiek even succesvol zijn, merkte de Los Angeles Times eerder dit jaar. De krant gaf lezers de gelegenheid commentaar te leveren op de hoofdartikelen naar het principe van Wikipedia, de internet encyclopedie. Maar na twee dagen verschenen de eerste porno-foto's op de site. Het experiment werd gestaakt.