Deel Javaans dorp bedolven onder modder

In Indonesië zijn vanmorgen vermoedelijk 200 mensen omgekomen door een modderstroom. Afgelopen zondag werd ook een dorp getroffen. Door ontbossing stijgt het risico op modderstromen.

Rescuers and people from neighboring villages stand in the wreckage of Cijeruk village in Banjarnegara district, Central Java, Indonesia Wednesday Jan. 4, 2006. Landslides triggered by monsoon rains have killed or left missing more than 170 people on Indonesia's Java island, most of them in a single village buried beneath tons of mud and rocks early Wednesday, officials said.(AP Photo) Bedolven onder modderstromen Associated Press

Van 200 inwoners van het dorpje Cijeruk op Midden-Java wordt gevreesd dat zij zijn omgekomen toen hun huizen vanmorgen werden bedolven onder een modderstroom. Rond zonsopkomst stortte een lawine van grond, modder en meegesleept materiaal van de helling waartegen Cijeruk is gebouwd. De lawine verwoestte zeker honderd huizen terwijl de inwoners lagen te slapen of in de moskee waren voor het ochtendgebed. De moskee is volledig tegen de vlakte geslagen, verklaarde de politie van het nabijgelegen stadje Banjarnegara.

Van 500 van de 722 inwoners is bekend dat ze de aardverschuiving, die het gevolg was van hevige regenval, hebben overleefd. Vanmorgen hadden reddingswerkers zestien lichamen geborgen.

Het Indonesische regenseizoen, dat duurt van september tot en met maart, heeft deze week ook in het oosten van Java modderstromen en overstromingen veroorzaakt. Honderden reddingswerkers en militairen proberen met behulp van graafmachines Kemiri en enkele andere dorpjes rond het stadje Jember die van de buitenwereld zijn afgesloten te bereiken. Zondag ontstonden modderstromen en trad een rivier in hoog tempo buiten zijn oevers na dagen van zware regen. Vanmorgen waren er rond Kemiri 71 doden bekend, onder wie twee reddingswerkers die zijn meegesleurd door het water.

Op het Indonesische eiland valt 3,5 keer zoveel regen als in Nederland, het merendeel daarvan in de periode van november tot en met februari. Jaarlijks zijn er op Java overstromingen en landverschuivingen als gevolg van verzadigde grond. Doorgaans maken ze echter niet zoveel slachtoffers als nu. Volgens officiële gegevens zijn er bij de 32 grootste landverschuivingen die de afgelopen eeuw in Indonesië zijn geregistreerd 1.750 doden gevallen.

Veel van de landverschuivingen op Java worden toegeschreven aan ontbossing. De snel groeiende bevolking kapt steeds grotere oppervlaktes voor de aanleg van rijstvelden, koffieplantages en groentetuinen, ook op de voor overstroming gevoelige rivierbeddingen en de berghellingen, met het risico op grote erosie. In sommige dorpen op Midden-Java bestaat meer dan de helft van het grondgebied uit groentetuinen. In het gebied rond Kemiri moesten de bossen in de afgelopen jaren vooral wijken voor koffieplantages. De Wereldbank schat dat jaarlijks twee miljoen hectare Indonesisch bos verdwijnt, vooral voor de uitbreiding van landbouwareaal en de handel in tropisch hardhout.

Door een gebrek aan diep vertakte boomwortels trekt regenwater minder goed in de bodem en spoelt de bovenlaag van de bodem makkelijker weg. Bij langdurige, intensieve regenval kan zo een aardverschuiving ontstaan. Op oppervlakten waar de vegetatie bijna of helemaal is verdwenen wordt afstromend water minder in snelheid geremd en neemt het daardoor meer grond mee. Geologen van de Universiteit van Michigan hebben vorig jaar berekend dat de mens tien keer zoveel erosie veroorzaakt als de natuur, vooral door landbouw en bebouwing.

Het natuurlijke proces van erosie verloopt langzaam. Volgens de Amerikaanse studie heeft de natuur in de afgelopen 500 miljoen jaar gemiddeld over de hele aarde twintig meter bodemmateriaal per miljoen jaar geërodeerd. Die is door natuurlijke bodemvorming even snel weer aangevuld. De huidige menselijke activiteit heeft de erosie opgestuwd tot 500 meter per miljoen jaar. Dat kan de natuur niet bijbenen.

Herbebossing blijkt in de praktijk niet altijd de juiste oplossing. Overheden en ontwikkelingsorganisaties planten bomen om zo de vruchtbare bovenlaag van landbouwgronden te beschermen en om verdere kap te voorkomen. Vaak worden projecten opgezet waarbij de lokale bevolking op een gecontroleerde manier de bomen kapt en nieuwe aanplant. Afgelopen zomer concludeerden Britse onderzoekers dat herbebossing erosie ook kan bevorderen. Vaak worden snelgroeiende soorten zoals pijnbomen en eucalyptus gebruikt, die snel nieuw hout leveren. Nadeel van die soorten is dat ze veel water verdampen. Volgens de berekeningen van de onderzoekers is het risico groot dat de bodem juist verder uitdroogt - en dus kwetsbaarder is voor erosie - als die soorten in de tropen worden aangeplant.